Luzomania

Lizbońskie iluminacje ...

2011-12-26T07:05:00.000-08:00

Jak co roku, w wielu miastach na całym świecie, rozbłyskują świąteczne światełka. Raz bardziej, raz mniej pretensjonalne, cieszą oko przechodniów, przypominając o bożonarodzeniowej gwieździe betlejemskiej, zwiastującej dobrą nowinę.

Również i Lizbona szczyciła się zawsze swoimi świątecznymi dekoracjami, wśród których zdecydowanie wiodła prym Avenida da Liberdade. W tym roku zaskoczyła nas chyba wszystkich. Na kilku głównych placach i ulicach (m.in. na Rossio, Rua Augusta, Rondo Marquês de Pombal, Plac Luísa de Camões, Plac Figueira) umieszczone zostały bardzo różnorodne instalacje świetlne.
Wybrane one zostały przez komisję złożoną z przedstawicieli Urzędu Miejskiego Lizbony i Muzeum Wzornictwa i Mody (MUDE). Ich autorami są: Pedro Sottomayor, José Adrião i ADOC.

Zobaczcie to sami. Zdjęcia autorstwa Fernando Guerra.

Niezwykła Alfama - Łuk Jezusa i Cebulowe Pole

2011-12-07T23:22:00.000-08:00

Porządkowałem właśnie swoje fotografie z Lizbony. Po raz kolejny powróciłem myślami do miejsca, zmieniającego się niczym dr Jekyll i pan Hyde. W ciągu dnia obskurne, zaniedbane, z odpadającym tynkiem, w nocy przeistacza się w tajemniczą piękność, przyciągającą do siebie niczym światło przysłowiową ćmę.

Mówię o miejscu, w którego okolicy króluje obecnie niepodzielnie muzyka (o tym fakcie jednak za chwilę). Arco de Jesus, czyli Łuk Jezusa, położony jest na obrzeżach Alfamy. Całkiem niewykluczone Drogi czytelniku, że i Ty, spacerując po Lizbonie, nie raz korzystałeś z tego przejścia.
Pomimo iż od dawna czułem do tego miejsca specjalny sentyment, dopiero od niedawna poznałem jego historię.
Warto bowiem wiedzieć, wychodząc stąd z labiryntu uliczek Alfamy, iż setki lat przed nami, wchodzili przez niego również inni mieszkańcy Lizbony, wtedy zwanej al-Lixbuna. Mówię oczywiście o muzułmańskich Berberach, zwanych potocznie Maurami. Osiedlili się oni na terenie nieomal całego Półwyspu Iberyjskiego na początku VIII w.
Dzisiejsze Arco de Jesus było wtedy jedną z kilkunastu bram w murach obronnych otaczających ówczesną mauretańską Lizbonę. Można sobie łatwo wyobrazić, że zanim została sforsowana przez wojska pierwszego portugalskiego króla, Alfonsa Henryka, musiało w jej obronie polec wielu ludzi po obu stronach tego muru...
Warto tutaj dodać, iż oblężenie Lizbony trwało od 1 lipca do 25 października 1147 r. i gdyby nie pomoc wojsk krzyżowców, podążających na tzw. drugą wojnę krzyżową (1147-1149 r.) nie wiadomo, jakby się potoczyła historia Lizbony. Krzyżowcy oprócz sporych łupów, wynieśli zapewne satysfakcję z udanej akcji zbrojnej, czego (tak na marginesie) niestety nie mogli powiedzieć o całej wyprawie krzyżowej, zakończonej kompletną klapą.

foto: Janusz St. Andrasz

Powróćmy jednak do naszego Łuku Jezusa i jego okolic. To jedyna z kilkunastu bram, jakie posiadała otoczona murem średniowieczna Lizbona. Zarówno jej architektura, jak i nazwa na przestrzeni wieków, zmieniała się. Nazywana była np. Bramą Morza czy Furtą Hrabiego Linhares. Ostatecznie w XVII w. przyjęła nazwę Łuku Jezusa, zapewne od umieszczonego nad nią panelu przedstawiającego Dzieciątko Jezus.

Cała Alfama również przechodziła różne koleje losu. Po zdobyciu jej przez połączone siły Portugalczyków i krzyżowców, stała się siedzibą króla (który zainstalował się na Zamku, ochrzczonym potem mianem św. Jerzego) i portugalskiej arystokracji. Stąd właśnie oprócz plątaniny wąskich uliczek można tutaj odnaleźć, zaniedbane zazwyczaj ale istniejące do dzisiaj (szczęśliwy kraj, który omijany jest od stuleci przez wielkie światowe zawieruchy...) rezydencje portugalskich magnatów.
Do samego Arco de Jesus przylega Pałac Hrabiów Coculim, obecnie opuszczony, służący niegdyś za zbrojownię potężnej rodziny Mascarenhas. Do dziś na rogu zrujnowanego budynku widnieje herb tej zasłużonej dla kraju rodziny.

foto: Gastão de Brito e Silva

Kilkadziesiąt metrów dalej, znajduje się Dom Hrabiów Linhares.
W domu tym pod koniec swojego życia mieszkał, korzystając z gościnności gospodarzy, twórca narodowej epopei, Luís Vaz de Camões (ok. 1524-1580 r.). Obecnie mieści się tu jedna z najbardziej ekskluzywnych restauracji fado w Lizbonie.
Inna z nich, Clube de Fado położona jest przy Rua São João da Praça, nieomalże dokładnie naprzeciw schodów, którymi wychodzi się pod Arco de Jesus w kierunku pobliskiego Campo das Cebolas (Cebulowe Pole).
Przy nich usadowił się inny muzyczny klub, znany wszystkim miłośnikom jazzu w Lizbonie- Onda Jazz. W tym byłym składzie kawy, Francuz Thierry Riou wraz ze wspólnikami wyczarował niezwykłą klubo-restaurację.
Do niedawna w pobliskim Clube Lusitano dawała klimatyczne koncerty grupa Roda de Choro de Lisboa Obecnie koncertują w Casa de Lafões w sąsiedniej dzielnicy- Baixa.

Muzyka to specjalność dzisiejszej Alfamy, a z czego słynęła kiedyś? Z doskonałej wody, którą dostarczała sporej części całej Lizbony!
W zasadzie o tym fakcie podpowiada nam już sama nazwa Alfamy, wywodząca się z arabskiego słowa al-hamma, czyli gorące źródło, łaźnia.
W czasach, kiedy miasto nie miało jeszcze sieci wodno-kanalizacyjnej, tzn. do momentu wybudowania lizbońskiego akweduktu w roku 1748, wodę czerpało się z publicznych ujęć wody. Źródła krystalicznie czystej, mineralnej nawet wody, występowały w kilku miejscach na Alfamie. Wodę o temperaturze niekiedy nawet 30 st.Celsjusza, wykorzystywano także do zasilania nią publicznych łaźni.

Do dzisiejszych czasów zachowało się tylko jedno z takich ujęć wody - kilkaset metrów od Campo das Cebolas. Budynek przy Rua dos Cais de Santarém, w który wmontowane są trzy z istniejących tu niegdyś sześciu kranów, zwraca uwagę przechodniów urodą swojej architektury.

Okolice Chafariz D'El Rei kiedyś i obecnie

W tym miejscu znajdowała się fotografia.
Ze względu na zgłoszone przez blogger.com zastrzeżenie odnośnie tego posta oraz czasowe jego zablokowanie (bez podania uzasadnienia, czy chodzi o tekst, czy też zamieszczone zdjęcia), byłem zmuszony usunąć z bloga niektóre zdjęcia, mimo iż było podane źródło, z którego je zaczerpnąłem. Oświadczam, że pozostałe zdjęcia są mojego autorstwa, bądź mam zgodę na ich umieszczenie od ich autora, bądź pochodzą z ogólnodostępnej strony hotelu, do którego strony internetowej podałem stosowny link i który dzięki mojemu postowi uzyskał bezpłatną reklamę.
Ponieważ blogger.com nie odpowiedział na moje dwa maile z prośbą o poinformowanie mnie, czego dotyczą ich zastrzeżenia, uważam iż w obecnym stanie, post będący mojego autorstwa, może zostać ponownie opublikowany.

Z miejscem tym związana jest ciekawa opowieść. Pomimo iż tego typu publicznych ujęć wody było w całej Lizbonie więcej, zawsze miały miejsce wokół nich bójki i kłótnie chętnych do nabrania zapasu wody. Ustawowo więc przypisano różne stany do sześciu różnych ujęć wody: z pierwszego wodę mogli czerpać jedynie mężczyźni: Mulaci, Murzyni i Hindusi (pamiętajmy, iż Portugalia posiadała w owym czasie olbrzymie kolonie i Lizbona była w pełnym tego słowa międzynarodowym miastem), z drugiego jedynie mężczyźni pływający na galerach, z trzeciego i czwartego Murzynki, Mulatki i Hinduski, zaś z piątego i szóstego białe kobiety i dziewczęta.

Jeśli dobrze się przyjrzymy ścianie, z której wychodzą ostałe się ujęcia wody, zobaczymy medaliony przedstawiające załadunek królewskich karawel we wodę. Koryto rzeki Tag znajdowało się bowiem pierwotnie nieco bliżej obecnego Placu Św. Rafaela , przy którym położone są Źródła Króla (Chfariz D'El Rei), jak nazywano to ujęcie wody.

W tym miejscu znajdowała się fotografia.
Ze względu na zgłoszone przez blogger.com zastrzeżenie odnośnie tego posta oraz czasowe jego zablokowanie (bez podania uzasadnienia, czy chodzi o tekst, czy też zamieszczone zdjęcia), byłem zmuszony usunąć z bloga niektóre zdjęcia, mimo iż było podane źródło, z którego je zaczerpnąłem. Oświadczam, że pozostałe zdjęcia są mojego autorstwa, bądź mam zgodę na ich umieszczenie od ich autora, bądź pochodzą z ogólnodostępnej strony hotelu, do którego strony internetowej podałem stosowny link i który dzięki mojemu postowi uzyskał bezpłatną reklamę.
Ponieważ blogger.com nie odpowiedział na moje dwa maile z prośbą o poinformowanie mnie, czego dotyczą ich zastrzeżenia, uważam iż w obecnym stanie, post będący mojego autorstwa, może zostać ponownie opublikowany.

Budynek nad Źródłami Króla to eklektyczny pałacyk, zwany Palacete Chafariz D'El Rei. Niedawno, po gruntownym remoncie, otwarty w nim został butikowy hotel, z sześcioma eleganckimi apartamentami, który wzbogacił ofertę nietypowych hoteli w centrum Lizbony.

W tym miejscu znajdowała się fotografia.
Ze względu na zgłoszone przez blogger.com zastrzeżenie odnośnie tego posta oraz czasowe jego zablokowanie (bez podania uzasadnienia, czy chodzi o tekst, czy też zamieszczone zdjęcia), byłem zmuszony usunąć z bloga niektóre zdjęcia, mimo iż było podane źródło, z którego je zaczerpnąłem. Oświadczam, że pozostałe zdjęcia są mojego autorstwa, bądź mam zgodę na ich umieszczenie od ich autora, bądź pochodzą z ogólnodostępnej strony hotelu, do którego strony internetowej podałem stosowny link i który dzięki mojemu postowi uzyskał bezpłatną reklamę.
Ponieważ blogger.com nie odpowiedział na moje dwa maile z prośbą o poinformowanie mnie, czego dotyczą ich zastrzeżenia, uważam iż w obecnym stanie, post będący mojego autorstwa, może zostać ponownie opublikowany.

Amar Lisboa em Varsovia, Polska fadystka - Kinga Rataj

2011-11-23T15:29:00.000-08:00

Wróciłem właśnie z warszawskiego koncertu Kingi Rataj. Idąc tam, prawdę mówiąc nie wiedziałem czego mogę się po tym występie spodziewać. Interpretacje fado przez nie-Portugalczyków, które do tej pory słyszałem, raczej nie nastrajały mnie zbyt optymistycznie. Tym razem jednak czekała mnie prawdziwa niespodzianka.

Daleko jest mi do bycia znawcą przedmiotu ale mieszkając przez prawie że 10 lat w Portugalii, z czego rok na Alfamie (20 m od jednego z najlepszych klubów fado w mieście - Mesa de Frades), miałem okazję wysłuchać różnych interpretacji fado. Począwszy od sąsiadki z "mojej" Rua dos Remedios, podśpiewującej sobie w ciągu dnia, ot tak sobie - dla przyjemności, poprzez występy Pedro Moutinho czy Any Moura we wspomnianym Mesa de Frades, czy dużych koncertów Marizy, Camané czy Dulce Pontes. Chłonąłem fado w sposób zupełnie naturalny, słuchając go i rozmawiając o nim z mieszkańcami Alfamy, jak najbardziej autentycznymi w swoich ocenach, które niejednokrotnie zdziwiłyby naszych polskich fanów tego gatunku muzycznego ...

Kiedy tylko było to możliwe, w czwartki po północy schodziłem ze swojego, położonego na trzecim piętrze mieszkania i ustawiałem się pod zamkniętymi drzwiami Mesa de Frades. Jeśli grała muzyka, grzecznie czekałem, aż utwór się skończy i dopiero wtedy naciskałem dzwonek. Po ich drugiej stronie błyskało delikatne czerwone światełko, sygnalizujące obsłudze, iż ktoś chciałby wejść do środka. Przez uchylone drzwi szybko wciskałem się do, jak zwykle zatłoczonej salki, wielkości średniego pokoju.
Znajdowałem sobie wolny kącik, z braku miejsca, nierzadko podpierając ścianę. Zamawiając kieliszek czerwonego vinho da mesa za euro lub dwa, chłonąłem muzykę i niezwykłą atmosferę miejsca. Jej niezwykłość brała się nie tylko z faktu, iż koncerty odbywały się w dawnej przydomowej kapliczce, wyłożonej nieomal od podłogi po sufit XVIII - wiecznymi azulejos. Atmosferę tworzyli przede wszystkim ludzie, którzy tam się znajdowali.

O tej godzinie bowiem przychodzili tam już tylko "sami swoi". Atmosfera stawała się z godziny na godzinę coraz gorętsza (niezły tłumek ludzi stłoczonych na niewielkiej powierzchni...) i intensywniejsza. Bywało, iż wychodziłem stamtąd koło 5 nad ranem. W miarę upływu czasu i ilości wypitego vinho tinto, granice pomiędzy artystami i "widzami" powoli się zacierały. Darzało się nieraz, iż osoba siedząca obok mnie, wstawała nagle i "przejmowała" zwrotkę lub dwie, wpadając w "słowo" głównemu śpiewakowi, zbierając tak samo gorące brawa, jak i sam "profesjonalny" artysta.

(dźwięk zarejestrowany za pomocą prostego dyktafonu podczas koncertu w Mesa de Frades - bez obrazu)

Swoich sił w fado próbowali zarówno ich najmłodsi, jak i najstarsi adepci. Ci zupełnie nieznani, kucharki pracujące w kuchni ale również i wspomniany już przeze mnie Pedro Moutinho czy Ana Moura. Urokowi tego miejsca i całej ulicy, przy której Mesa de Frades jest położone, nie oparł się także jakiś czas później i Marcin Kydryński i Anna Maria Jopek, czego widomym znakiem jest piosenka na jej najnowszej płycie, zatytułowana ... "Rua dos Remedios".

Tym bardziej się cieszę (mając jeszcze w uszach dźwięki fado z Alfamy), iż również i w Polsce pojawiły się osoby, które w doskonały sposób potrafią zinterpretować, niełatwy przecież temat, jakim jest fado. Dzisiaj miałem okazję usłyszeć jedną z nich - Kingę Rataj.

MARIA LISBOA
Maria Lisboa, wyk. Kinga Rataj

Po pierwsze, śpiewa ona fado w jego ojczystym języku i co warto dodać - języku bardzo dobrym. Nie stara się na siłę powielać to, co jest dane chyba tylko Portugalczykom - specyficzne wibrato i manierę śpiewania, charakterystyczną dla najbardziej tradycyjnych wykonań tego typu muzyki. Kinga Rataj jest swoistym pośrednikiem, dzięki któremu emocje zawarte w fado, przetworzone przez nią, stają się zrozumiałe nawet dla tych słuchaczy, którzy języka portugalskiego nie znają ... Jak dla mnie to jest właśnie największym komplementem, świadczącym o tym, że artystce udało się oddać w swoich interpretacjach to, co najważniejsze - saudade, tristezę, piękno Lizbony, żal za kochankiem, ból rozstania czy pragnienie wolności.

Kinga Rataj, zdjęcie z myspace.com

Myślę, że właśnie szczególny sentyment Polaków do fado (objawiający się m.in. w wypełnionych po brzegi salach podczas występów gwiazd tej muzyki w naszym kraju) jest doskonałym przykładem na to, że Portugalczyków i Polaków łączy jakaś niewidzialna nić podobnej wrażliwości, spinająca europejski kontynent muzyczną klamrą.

Swoistym sprawdzianem tego, czy muzyka fado przekroczyła na dobre granice kraju, w którym się narodziła, będzie głosowanie UNESCO nad wpisaniem fado na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego ... O jego rezultatach dowiemy się już 26 lub 27 -go listopada.

Życzymy powodzenia!

Zakupowe szaleństwa w Lizbonie

2011-11-21T00:04:00.000-08:00

Mamy już listopad... Te kilka, jesienno - zimowych miesięcy w roku, raczej nie należy do najbardziej ulubionych wśród naszych rodaków. Zazwyczaj wychodzimy z domu i do niego wracamy, kiedy na dworze panuje ciemność a temperatura nie zachęca do spacerów. Doskonałą opcją na chandrę, która nas wtedy ogarnia, może być zakupowa wyprawa do Lizbony. Pogoda wtedy zazwyczaj jest doskonała - nie ma już upałów ale słońce wciąż bardzo przyjemnie wygrzewa nasze, wciąż spragnione ciepła ciała. Nie ma już tabunów turystów i miasto powraca do swojego, nieco wolniejszego trybu życia. Warto wykorzystać ten czas na wycieczkę, tym razem po lizbońskich sklepach.

Prym wiedzie niewątpliwie Avenida da Liberdade, kreowana od dawna przez samych Portugalczyków na portugalskie Champs-Élysées. A tam oprócz wielu uznanych butików projektantów światowej mody, takich jak chociażby Prada, Louis Vuitton, D&G, czy Burberry, nie brakuje również sklepów z portugalskimi modowo-dizajnerskimi sławami.

Pod numer 102, od roku 2005 działa salon Marii João Bahia. Swoją karierę rozpoczęła 20 lat wcześniej, od zaprojektowania korony dla Miss Wonderland. Projektowała kolekcje naczyń stołowych, m.in. na zamówienie Zakonu Maltańskiego. Współpracuje z wieloma klientami instytucjonalnymi, tworząc projekty nagród, medali, odznaczeń.
W jej butiku na Avenida da Liberdade, prezentowana jest biżuteria damska i męska a także różnego rodzaju akcesoria i dodatki.


źródło: http://mini-saia.blogs.sapo.pt/1142621.html

Pod numer 180-tym znalazł swoje miejsce (stosunkowo niedawno, bo od 2008 r.) salon z biżuterią i zegarkami - Machado Joalheiro. Choć pod tym adresem działa stosunkowo krótko, jest to rodzinna firma, istniejąca na portugalskim rynku już ponad 100 lat. Oprócz swoich własnych kolekcji, oferuje także inne, uznane, międzynarodowe marki, jak np. IWC Schaffhausen:

Jeśli fani kosztownych zegarków woleliby kupić sobie np. Patka, koniecznie muszą udać się do salonu ich wyłącznego przedstawiciela na Portugalię, Davida Rosas, mieszczącego się przy Avenida da Liberdade 69. Dodatkowym atutem tego miejsca jest fakt, iż zostało on zaprojektowany przez znanego portugalskiego architekta (twórcę m.in. Pavilhão de Portugal na lizbońskich terenach Expo) - Álvaro Siza Vieirę.

źródło: http://www.lisbonlux.com/lisbon-shops/david-rosas.html

Jeśli ktoś czuje się uzależnionym od światowych marek, ukojenie powinien znaleźć w Fashion Clinic. W tym mieszczącym się pod numerem 180 butiku, znajdzie coś od Stelli McCartney, Gucciego, Prady czy Michaela Kors'a.

Na Rua Castilho, ulicy równoległej do Avenida da Liberdade, znajdziemy sklep z luksusowymi ubraniami dla kobiet i mężczyzn - Loja das Meias. Wbrew swojej nazwie (Sklep ze skarpetkami), oprócz tego niewątpliwie ważnego dodatku, możemy ubrać się tutaj od stóp do głów. Do wyboru mamy m.in. kolekcje Armaniego, Ralpha Laurena czy Hugo Bossa (to dla panów). Panie mogą przebierać w kreacjach i dodatkach od Marca Jacobsa, Fendiego czy Lanvin.

Zmęczeni wędrówką po sklepach i przerzucaniem dziesiątków wieszaków, przymierzaniem biżuterii i zegarków, musimy się oczywiście posilić. Warto więc skorzystać z tego,co oferuje, znajdujący się mniej więcej w połowie Avenidy, Hotel Tivoli.
Na parterze znajdziemy "Restaurante Brasserie Flo Lisboa", doskonały miks francuskiej i portugalskiej kuchni. To świetne miejsce, aby z popijając szampana i zajadając doskonałe owoce morza, przez witrynę obserwować życie, jakie toczy się na Avenida da Liberdade. Minimalistyczna przestrzeń, szybka obsługa, zachęca do spożycia tutaj obiadu bądź brunch'u.
Z kolei na dachu hotelu warto odwiedzić (zwłaszcza wieczorową porą) restaurację Taras (Restaurante Terraço). Oprócz kuchni na najwyższym poziomie, czeka nas również jedna z najpiękniejszych panoram miasta. To idealne miejsce bądź to na rozpoczęcie, bądź zakończenie dnia.

Święty Marcin i święto kasztana w Portugalii

2011-11-11T06:44:00.000-08:00

W Polsce mamy poznańskie rogale dla obchodzących dzisiaj imieniny Marcinów a w Portugalii wszyscy z tej okazji objadają się pieczonymi kasztanami i popijają jeropigę - słaby i słodki alkohol, wyprodukowany z winnego moszczu.

zdjęcie z: http://portugalia.aceboard.com/276102-1155-10545-0-Dzisiaj-Martinho-Marcina-kasztanow.htm

Owa jeropiga to mieszanka wina (ok. 70%) i czystego alkoholu, wyprodukowanego z moszczu winnego (ok. 30% ). Alkohol dodany do wina powoduje zatrzymanie fermentacji, co skutkuje m.in. tym, że jeropiga jest słodka.
Jej smak i słodycz właśnie, doskonale kontrastuje z pieczonymi na węglu drzewnym kasztanach, podawanych tradycyjnie w papierowej (często wykonanej z gazety) torebce i posypanych grubą morską solą. Równie dobrze smakuje również wypita z suszonymi owocami - orzechami, figami czy daktylami.

zdjęcie z : http://portugalia.aceboard.com/276102-1155-10545-0-Dzisiaj-Martinho-Marcina-kasztanow.htm

Podobnie, jak i w Polsce, również i w Portugalii każdy święty ma "swoje" przysłowia. Oto kilka przykładów tych związanych ze świętem Marcina. Od razu widać, że to dzień, w którym trzeba dobrze zjeść i wypić :)

No dia de S. Martinho vai à adega e prova o teu vinho
W dniu świętego Marcina idź do piwniczki i spróbuj swojego wina

Mais vale um castanheiro do que um saco com dinheiro
Więcej jest wart kasztan niż worek pieniędzy

Pelo S. Martinho mata o teu porco e bebe o teu vinho
Na świętego Marcina zabij swoją świnię i wypij swoje wino

Kim był święty Marcin? Osobą naprawdę niezwykłą, związaną z ziemiami ówczesnych Węgier, Włoch i Francji. Pozwoliłem sobie wkleić w tym miejscu spory cytat z Wikipedii na jego temat:

Miejsce, w którym przyszedł na świat św. Marcin nie jest pewne i za prawdopodobne przyjmuje się Szombathely, Salvar i Szent Marten^[1]. Jego ojciec, który doszedł do godności trybuna, nadał synowi imię pochodzące od boga wojny Marsa. Jako dziecko przeniósł się wraz z rodzicami do Pavii, miasta we Włoszech. Tam poznał chrześcijan i mając zaledwie 10 lat wpisał się na listę katechumenów. Rodzina świętego nie chciała się zgodzić na jego chrzest, również miejscowy biskup był temu niechętny obawiając się gniewu ojca Marcina. Stąd też św. Marcin przyjął chrzest później.
W wieku 15 lat św. Marcin obrał stan żołnierski i został rzymskim legionistą, przysięgę złożył jednak dopiero po osiągnięciu pełnoletności, tj. 17 lat.
W roku 338 św. Marcin wraz ze swoim garnizonem został przeniesiony do Galii w okolice miasta Amiens. To tutaj miało miejsce znane zdarzenie z jego życia. Zimą gdy napotkał półnagiego żebraka, oddał mu połowę swojej żołnierskiej opończy. W nocy po tym zdarzeniu w swoim śnie zobaczył Chrystusa odzianego w jego płaszcz, który mówił do aniołów: "Patrzcie, jak mnie Marcin, katechumen, przyodział".
Chrzest święty przyjął – jak to było wówczas w zwyczaju – w Wielkanoc 339 roku. Po przyjęciu chrztu św. Marcin postanowił zrezygnować ze służby wojskowej. Panowało wówczas przekonanie, iż chrześcijaninowi nie godzi się być żołnierzem, gdyż z tym zawodem związane jest przelewanie krwi. Nie było jeszcze wówczas dla chrześcijan formalnych zakazów, wprowadzili je później papieże: św. Damazy I w 370 i św. Syrycjusz w 386.

Św. Marcin ma iść do walki uzbrojony w krzyż

Okazja do wystąpienia z wojska nadarzyła się św. Marcinowi w 356 r. Wówczas to towarzyszył ówczesnemu Cezarowi Julianowi w wyprawie do Galii przeciwko germańskim plemionom łupiącym te tereny. Był wówczas zwyczaj, że żołnierzom w przeddzień bitwy, dla zwiększenia morale, dawano podwójny żołd. Wówczas to Marcin poprosił zamiast żołdu o zwolnienie go ze służby w wojsku. Rozgniewany tym dowódca kazał go aresztować. Marcin poprosił wtedy, aby pozwolono mu do bitwy pójść bez broni w pierwszym szeregu, a on walczyć będzie jedynie znakiem krzyża. Następnego dnia Germanie poprosili jednak o pokój^[2].

Prawosławna ikona św. Marcina z Tours

Po powrocie z wojny Marcin uzyskał już łatwo zwolnienie z wojska. Pojechał wówczas na Węgry do swoich rodziców. Zdołał ich przed śmiercią nawrócić na wiarę chrześcijańską. W drodze powrotnej do Galii zatrzymał się w Mediolanie. Okazało się, iż tamtejszy biskup jest arianinem, gdy Marcin zaczął występować przeciw arianom, ci wyrzucili go z miasta. Z Mediolanu Marcin udał się do Francji, do miasta Poitiers. Został tam serdecznie przyjęty przez tamtejszego biskupa św. Hilarego. Gdy wyznał biskupowi, iż jego pragnieniem jest poświęcić się Bogu, żyjąc życiem ascety, ten wydzielił mu w pobliskim Ligugé pustelnię. Marcin zamieszkał tam z kilkoma towarzyszami. Stał się w ten sposób w 360 r. ojcem życia zakonnego we Francji.
W 371 r. zmarł biskup Tours, ponieważ sława życia i cudów świętego mnicha znana była w całej okolicy, kapłani i wierni pragnęli, aby Marcin przyjął godność biskupa. Żeby go do tego skłonić użyto wybiegu: jeden z mieszczan pojechał do świętego z prośbą o przyjazd do miasta i uzdrowienie chorej żony, kiedy tylko Marcin pojawił się w mieście, jego mieszkańcy siłą przywiedli go do katedry błagając o przyjęcie godności biskupa. W ten sposób został wybrany przez aklamację. 4 lipca 371 roku otrzymał święcenia kapłańskie i sakrę biskupią.

Medytujący biskup Marcin

Godność biskupią sprawował 25 lat. Wprowadził nowy styl pracy, do tej pory biskup mieszkał przy katedrze i tam przyjmował petentów. Tymczasem św. Marcin prawie stale był poza domem wśród wiernych. Często uczestniczył w synodach, odwiedzał sąsiednich biskupów, był zaprzyjaźniony ze świętymi: Ambrożym, Wiktorynem i Paulinem z Noli. Gdy był już starszy założył klasztor w Marmoutier (14 km od Tours), gdzie najczęściej przebywał. Żył bardzo skromnie, a swoje ciało umartwiał nosząc włosiennicę oraz postami i pokutą za grzechy swoich wiernych.
Rozpoczął na zachodzie regularne akcje burzenia świątyń i bałwanów pogańskich oraz wycinania świętych gajów. Dzięki nadzwyczajnej gorliwości w tym procederze (połączonym z profanowaniem ołtarzy i wizerunków pogańskich bóstw), wkrótce z jego diecezji zniknęły wszystkie świątynie pogańskie. W dowód zasług Francuzi uczynili go swym patronem.
Gdy w 383 r. zamordowano cesarza Gracjana jego następca postanowił wszystkich zwolenników swojego poprzednika zabić. Wówczas święty Marcin wybrał się w podróż i tak stanowczo bronił skazanych, że wkrótce zostali uwolnieni.
W sprawie swoich wiernych pojechał również do Trewiru. Żona cesarza, arianka, nie chciała go wpuścić do pałacu, jednakże Marcin nie zrezygnował, dopóki nie spotkał się z cesarzem Walentynianem II.
Na synodzie w Bordeaux w 384 r. potępiono Pryscyliana, w wyniku czego cesarz Magnus Maksymus skazał go oraz jego zwolenników na śmierć. Marcin ponownie wybrał się do Trewiru by błagać o łaskę dla heretyków, niestety przybył za późno i wrócił do Tours bardzo tym zgnębiony. Interwencja Marcina spotkała się z atakiem ze strony wrogich mu hierarchów, że broniąc heretyków sprzyja im. Jesienią 397 r. św. Marcin doprowadził do zgody między wiernymi z Candes a tamtejszym duchowieństwem. Po powrocie, wyczerpany, zmarł 8 listopada. W pogrzebie brało udział wielu biskupów i kapłanów, około 2000 mnichów i mniszek oraz wielkie tłumy wiernych. Jego ciało sprowadzono Loarą do Tours i pochowano 11 listopada ^[3]. Jest patronem żołnierzy w Kościele katolickim.

Kult

Wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim obchodzone jest 11 listopada, prawosławni natomiast wspominają św. Marcina 12/25 października^[4], tj. 25 października wg kalendarza gregoriańskiego.
W Polsce uroczystą oprawę wspomnienia obowiązkowego posiadają: Poznań, Jarocin, Krzeszowice oraz Bydgoszcz, Jawor i Opatów. W trzech ostatnich miastach św. Marcin jest patronem.

Patronat

Święty Marcin jest patronem Francji, królewskiego rodu Merowingów, diecezji w Eisenstadt, mogunckiej (Meinz), rotterburdzkiej, w Amiens. Jest również patronem dzieci, hotelarzy, jeźdźców, kawalerii, kapeluszników, kowali, krawców, młynarzy, tkaczy, podróżników, więźniów, właścicieli winnic, żebraków i żołnierzy.

10 portugalskich win w “Top 100 Best Buys” magazynu Wine Enthusiast

2011-11-07T02:44:00.000-08:00

Powinienem w zasadzie rozpocząć ten post od słów - nuuuuda! :) Po raz kolejny bowiem portugalskie wina zostały skomplementowane jako te, które mogą pochwalić się najlepszym stosunkiem ceny do jakości. Tym razem chodzi o rynek USA a opinię taką był uprzejmy wyrazić magazyn Wine Enthusiast w rankingu “Top 100 Best Buys”.

Wine Enthusiast swoje poszukiwania rozpoczął wśród 16 tyś. win, z których wybranych zostało 1224 wina, aby w końcu dojść do finałowej Wielkiej Setki. W rankingu tym wzięły udział wina o cenie do 15 USD.

Oto portugalscy finaliści:

1. Messias 2008, Quinta do Penedo (Dão), wino czerwone

2. Casa do Valle 2010 Grande Escolha, (Vinho Verde), wino białe

3. Dão Sul 2009, Palestra (Douro), wino czerwone

4. Bacalhôa Wines of Portugal 2008, Anfora (Alentejo), wino czerwone

5. Luis Duarte 2009, Rapariga da Quinta Branco (Alentejo), wino białe

6. Quinta do Portal 2007, Mural Reserva (Douro), wino czerwone

7. Wines&Winemakers 2008, Azul Portugal (Ribatejo), wino czerwone

8. DFJ Vinhos 2010, Grand Arte Alvarinho (Lizbona), wino białe

9. Quinta do Serrado 2007, Serrado Colheita (Dão), wino czerwone

10. Quinta das Arcas 2010, Arca Nova Colheita (Vinho Verde), wino białe

Dokumenty odnalezione w Lizbonie (DocLisboa)

2011-10-09T02:05:00.000-07:00

Już od dziewięciu lat, pod koniec października ma miejsce w Lizbonie Międzynarodowy Festiwal Filmowy Doclisboa. W tym roku aby w nim uczestniczyć, należy zarezerwować sobie czas od 20 do 30 października. Warto to zrobić, aby osobiście przekonać się, jak festiwal będzie wyglądać pod nową dyrekcją Anny Glogowski.

Anna Glogowski urodziła się w 1950 r. w polskiej rodzinie w Brazylii. W latach 1984 - 2002 była osobą odpowiedzialną za sekcję dokumentalną we francuskiej telewizji Canal +. Dyrektorem DocLisboa, najbardziej chyba prestiżowego festiwalu filmowego w Portugalii, została w wyniku konkursu, pokonując liczne grono kandydatów zarówno z Portugalii, jak i zagranicy.

Podczas festiwalu zobaczyć będzie można najlepsze filmy dokumentalne powstałe w ostatnim sezonie, retrospektywy twórców światowego formatu, workshopy czy zajęcia master class (bezpłatne i ogólnodostępne).

Wspomniane retrospektywy poświęcone będą osobom Jeana Rouch'a i Haruna Farockiego oraz ... ruchom wolnościowym w byłych portugalskich koloniach w Angoli, Mozambiku i Gwinei Bissau.

Oczywiście, jak zawsze w ramach festiwalu będzie miał miejsce konkurs filmowy, zarówno dla filmów portugalskich, jak i zagranicznych. Osobiście jestem ciekaw wydarzenia zwanego Heart Beat, czyli dokumentom filmowym, w których muzyka gra kluczową rolę. W tym roku będzie to m.in. dokument zrealizowany przez Martina Scorsese o Georgu Harrisonie.

Zaprezentowane zostaną także produkcje dwóch wybitnych filmowych realizatorów, którzy odeszli od nas w minionym roku: Richarda Leacock'a i Thomaz'a Farkasa.

Więcej informacji o festiwalu na www.doclisboa.org

Złota 50 -ka portugalskich win wg. International Wine Review

2011-09-23T05:05:00.000-07:00

Zachęcam do przeczytania artykułu o tym, w jaki sposób powstała poniższa lista oraz do sprawdzenia w jakim stopniu (Waszym zdaniem), jest to lista kompletna...

Vinho Verde

Anselmo Mendes Vinhos 2009 Contacto Alvarinho Vinho Verde
Quinta de Gomariz 2009 Avesso Vinho Verde
Quinta do Ameal 2008 Escolha Vinho Verde
Quinta do Soalheiro 2008 Primeiras Vinhas Vinho Verde
Quinta do Soalheiro 2008 Alvarinho Reserva Vinho Verde

Douro

CARM 2007 Grande Reserva Douro
Casa Ferreirinha 2000 Barca Velha Douro
Lemos & Van Zeller 2008 Quinta do Vale Dona Maria Douro
Lemos & Van Zeller 2008 Curriculum Vitae Douro
Muxugat 2008 Vinho Branco Douro
Niepoort 2008 Batuta Douro
Niepoort 2004 Robustus Douro
Poeira 2008 Poeira Douro
Prats and Symington 2007 Chryseia Douro
Quinta de Tourais 2007 Miura Douro
Quinta de Ventozelo 2007 Reserva Douro
Quinta do Crasto 2007 Vinha da Ponte Douro
Quinta do Crasto 2007 Vinha Maria Teresa Douro
Quinta do Noval 2007 Tinto Douro
Quinta do Vale Meão 2007 Tinto Douro
Quinta dos Quatro Ventos 2006 Reserva Douro
Ramos-Pinto 2004 Duas Quintas Reserva Especial Douro
Wine and Soul 2008 Pintas Douro

Beiras

Filipa Pato 2008 Lokal Silex Beiras
Luis Pato 2008 Quinta do Ribeirinho Pé Franco, Beiras
Luis Pato 2005 Binha Barrosa Beiras
Quinta da Falorca 2004 Garrafeira Old Vines Dão
Quinta do Cardo 2006 Touriga Nacional Reserva Beira Interior
Quinta do Encontro 2007 Encontro I Bairrada
Quinta dos Roques 2003 Reserva Red Dão

Lisboa

Quinta de Pancas 2007 Reserva Lisboa
Quinta da Romeira 2008 Morgado de Santa Catarina Reserva Bucelas
Quinta do Monte d’Oiro 2003 Aurius Lisboa
Peninsula de Setúbal
Bacalhôa 2005 Palácio da Bacalhôa Setúbal
Companhia das Quintas 2005 Herdade da Farizoa Pegos Claros Garrafeira Palmela
José Maria Da Fonseca 2008 Periquita Superior Palmela
Soberanas 2005 S Terras do Sado

Alentejo

Bacalhôa 2007 Tinto da Anfora Grande Escolha Tinto Alentejo
Cortes de Cima 2004 Reserva Alentejo
Dona Maria 2006 Reserva Alentejo
Fitapreta 2007 Preta Alentejo
Herdade da Malhadinha Nova 2007 Marias da Malhadinha Alentejo
Herdade do Rocim 2008 Olho de Mocho Reserva Alentejo
Herdade do Rocim 2007 Grande Rocim Tinto Reserva Alentejo
Herdade do Mouchão 2005 Tinto Tonel No 3-4 Alentejo
Herdade dos Grous 2008 Reserva Alentejo
João Portugal Ramos 2005 Quinta da Viçosa Alentejo
Paulo Laureano 2006 Reserva Tinto Alentejo
Quinta do Zambujeiro 2005 Zambujeiro Alentejo
Michael Potashnik and Donald Winkler
International Wine Review
July, 2011

Dziennik podróży do Portugalii

2011-09-19T14:04:00.000-07:00

Znalazłem dzisiaj interesującw wspomnienia z podróży do Portugalii, napisane przez Roberta Stoszka. W ciągu 18 dni zjechał on nieomal 1000 km, odwiedzając dwa regiony tego kraju - Alentejo i Algarve. Pozwalam sobie zamieścić tutaj fragment, zachęcając do przeczytania całości na portalu kolumber.pl

2010-10-20 - 2010-11-08

Zachody słońca wprost ze świata końca

Opisywane miejsca: Portugalia, Faro, Almancil, Portimão, Lagos, Forte de almadena, Sagres, Cabo de São Vicente, Praia de arrifana, Monte clerigo, Aljezur, Praia de Odeceixe, Santiago do Cacém, Évora, Monsaraz, Evora monte, Estremoz, Elvas, Marvão, Cromeleque dos almendres, Moura, Serpa, Mina de sao domingos, Mertola, Tavira, Olhão (989 km)

Typ: Blog z podróży

PROLOG 2010-10-20

Europa, Portugalia

Patrzę na krople deszczu miarowo spływające po szybie, ściekające następnie wartkim strumykiem po okiennym parapecie. Szaruga i smuta. I tak regularnie prawie dzień po dniu. Nawet pies znużony leży na dywaniku, zniechęcony wizją spaceru w takich warunkach pogodowych. Koniec października i listopad to miesiące, które najczęściej określa się jako najmniej miłe dla człowieka naszych szerokości geograficznych. Rutyna dnia codziennego, w połączeniu z atmosferą panującą na zewnątrz, działa zazwyczaj niezwykle depresyjnie na ludzi. Ale nie dla mnie. Mnie się gęba cieszy, bo wiem, że jak co roku o tej porze, wyjeżdżam lada dzień doświadczać innego października bądź listopada, bardziej przyjaznego, tchnącego euforię i radość w codzienną szarugę, a przede wszystkim pozwalającego na uchwycenie w lico zapomnianych już promyków słonecznych. Jakże często niedocenianych podczas innych, znacznie przyjaźniejszych, okresów wiosennych czy letnich.
Tym razem uderzam na koniec świata i choć kolokwialnie mówiąc końców świata tyle, ile mówców o nich traktujących, to jednak miejsce, w które jadę od zawsze określane było tym terminem. Od czasów bowiem starożytnych, nasza europejska cywilizacja, a ona uważaną była, często jakże niesłusznie, za jedyną pragmatyczną i wyznaczającą ramy ludzkości, za piewcę postępu kulturowego i jedynie właściwą drogę życia, traktowała zachodni rąbek fartuszka Europy za koniec świata. Tutaj zachodziło słońce, na zachód stąd w morzach żyły straszne potwory, tutaj europejska wiedza o świecie się kończyła. Nie dziwota więc, że Portugalia, o niej tutaj piszę, zajmując najzachodniejszy zachód Starego Świata, była miejscem, w które zapuszczać się było średnio przyjemnym. Wszak nikt nie chciał obcować tak blisko owego końca świata. I tak było od czasów starożytnych, średniowiecznych, poprzez epokę wielkich okryć, w których sama Portugalia królowała, starając się zwrócić uwagę europejskiej braci na swą obecność na mapach, aż po dzień dzisiejszy. Świat się powiększył, mapa zaokrągliła, egzotyka wkroczyła w naszą świadomość swymi marzeniami, a Portugalia, jak była tak jest i dzisiaj jednym z najmniej znanych zakątków naszego kontynentu.
By się przekonać dlaczego tak jest, postanowiłem, wykorzystując ryanairowską promocję cenową, uderzyć właśnie w owe okolice, w miejsce gdzie słońce (a przynajmniej to europejskie) spotyka się z morzem na końcu swej codziennej wędrówki. Miejsce to, przynajmniej dla mnie, było do tej pory zupełnym terra incognita, a od zawsze lub jeszcze dłużej stanowiło jedno z topowych podróżniczych marzeń. Zebrałem czteroosobowy team i przystąpiliśmy do opracowywania planu naszych portugalskich wojaży. Mimo ambitnych wizji snujących się po głowie, nasza koncepcja coraz bardziej ulegała okrojeniu, próbując znaleźć kompromis między naturą leniwszą i żądną relaksu (głównie plażowego), a marzeniami o aktywności, przygodzie, kroczeniu śladem bogatego dziedzictwa portugalskiej historii, zwłaszcza okresu arabskiej dominacji w tym regionie i średniowiecza.
Tym samym, będąc ograniczonym tygodniowym okresem, po rozważeniu przesłanek racjonalnych, logistycznych, wreszcie często zupełnie egoistycznych, zwłaszcza ze strony mojej osoby, padło na dwa, jakże diametralnie się różniące i tym samym idealnie pasujące do naszych planów regiony Portugalii – najbardziej turystyczny Algarve oraz najdzikszy, ale ukazujący obraz takiej starej, prawdziwej Portugalii – największy jej region Alentejo.(...)

Opowieść trzecia. Ekskrólowie i skarby Pana Pięć Procent.

2011-08-24T01:49:00.000-07:00

Jednym z mało znanych, chociaż przecież przez nikogo nie skrywanych klejnotów lizbońskich, jest niewątpliwie Muzeum Gulbenkiana. Cóż to za muzeum i skąd to, wybitnie nie-portugalskie nazwisko w jego nazwie?

Aby zrozumieć dobrze, jak doszło do powstania jednego z mniejszych ale jednicześnie i najciekawszych muzeów w Europie, powinniśmy przyjrzeć się bliżej, co działo się w Portugalii podczas drugiej wojny światowej i bezpośrednio po niej.

Przenieśmy się więc na początek do czasów drugiej wojny światowej. Europa jest nieomalże bez reszty ogarnięta gorączką wojny, podzielona na dwa wrogie sobie obozy. Portugalia jest jedną z nielicznych wysepek spokoju na naszym kontynencie.

Spokój to oczywiście względny i pozorny – wywiady aliantów z jednej i nazistów z drugiej, prowadzą pomiędzy sobą prawdziwe wojny podjazdowe. Oprócz Lizbony, głównym miejscem tych szpiegowskich potyczek były nadmorskie kurorty Cascais i Estoril. Zwłaszcza w tym ostatnim miejscu, w którym mieszkałem przez dobrych parę lat, mają miejsce sceny godne scenariusza dobrego sensacyjnego filmu. Oprawa ich była naprawdę godna - rozgrywały się bowiem w cieniu eleganckich hoteli oraz słynnego kasyna w Estoril. Obserwacje poczynione w nim posłużyły do napisania pierwszej części powieści, która następnie dała początek jednej z najsłynniejszych na świecie serii filmów.

plaża Tamariz w Estoril nocą ; źródło:własne

Powieść tą pisał tutaj pewien angielski dżentelmen, spędzając całe dni w kasynie w Estoril, oczywiście w służbie jego Królewskiej Mości … Był nim Ian Fleming, twórca postaci Jamesa Bonda.To właśnie zawiłe rozgrywki pomiędzy różnymi wywiadami, rozgrywające się w kasynie w Estoril i pobliskim hotelu Palacio, stały się kanwą do napisania powieści Casino Royale, będące jak się potem okazało, początkiem nader udanej serii o przygodach Agenta 007.

kasyno w Estoril dzisiaj; źródło: własne

Po zakończeniu wojny Estoril i Cascais zaroiły się z kolei przeróżnymi uciekinierami, m.in. z krajów które dostały się pod dominację sowiecką, czy z innych krajów, których ustroje uległy zmianie.

Wśród tych uciekinierów znaleźli się byli dyktatorzy (jak węgierski regent, Miklós Horthy), hrabia Barcelony z rodziną (w tym swoim synem, obecnym królem Hiszpanii – Juanem Carlosem), były car Bułgarii ze swoją żoną i dziećmi, m.in. Symeonem, który w latach 2001 – 2005 był premierem tego kraju (ciekawostka- jednocześnie premierem i carem), Karol II - były król Rumunii, były król Włoch- Humbert II, przez chwilę rezydował tu także eks król Anglii, Edward VIII ze swoją amerykańską żoną, panią Simpson.

Jak mi opowiadali starsi mieszkańcy Estoril, bywało i tak, że wchodząc np. do słynnej lodziarni Santini, można było spotkać siedzących przy jednym stoliku kilka zdetronizowanych głów. Nie zabrakło tutaj również i polskich akcentów. Długoletnią rezydentką wspomnianego już hotelu Palacio, była Izabela Szembek, żona polskiego dyplomaty, hr. Jana Szembeka, który zmarł w Estoril w roku 1945.

Miałem zresztą przyjemność poznać niektórych potomków tych rodzin, które bądź to mieszkają tu dalej, bądź z sentymentu regularnie odwiedzają Estoril. I tak np. mało kto wie, że siostra Symeona, cara i ex-premiera Bułgarii, jest żoną Polaka pochodzącego z Katowic. Z kolei siostra króla Hiszpanii, Infantka Margarida bardzo lubi nasz naród i przywitała mnie poprawnie wymówionym „Dzień Dobry” :)

Właśnie w takich to czasach, w połowie II wojny światowej, do Portugalii przybył wśród wielu różnych uciekinierów pewien bajecznie bogaty człowiek. Był nim ormiański przedsiębiorca, Calouste Gulbenkian.

Pan Gulbenkian był również nazywany „Panem Pięć Procent”. Wyznawał on bowiem filozofię „Lepszy mały kawałek wielkiego tortu niż duży małego”. Przejawiało się to tym, że swoje pierwsze duże pieniądze zarobił w roku 1907 zadawalając się pięcioma procentami udziału w firmie, której był współzałożycielem – Royal Dutch Shell (ktoś nie zna firmy Shell...?).

W 1912 założył Turkish Petroleum Company, konsorcjum największych europejskich spółek naftowych, które miało wyłączność na eksploatację pól naftowych w … obecnym Iraku. Tutaj również zadowolił się „marnymi 5%. Stąd zyskał przydomek Pan Pięć Procent

Przed przybyciem do Portugalii mieszkał we Francji, którą jak wiadomo, w roku 1940 zajęli naziści. Pan Gulbenkian zdążył jednak spokojnie przenieść swoje imperium i aktywa poza Europę i przyjechał do Lizbony. Wynajął sporą część jednego z najbardziej luksusowych hoteli w Lizbonie i … mieszkał tam przez kilkanaście lat, aż do swojej śmierci w roku 1955 r.

Mieszkało mu się chyba całkiem nieźle, towarzystwo miał, jak już wiemy, iście królewskie, dlatego postanowił, jak mówią Portugalczycy, z wdzięczności dla nich, założyć w tym kraju fundację, zarządzającą kolekcją sztuki, którą zbierał przez całe swoje życie.

Prawda jest nieco inna- twardy negocjator, jakim niewątpliwie był Gulbenkian, sondował możliwości spokojnego zabezpieczenia sobie starości w różnych krajach, zwłaszcza we Francji, jednak krótko mówiąc, Francja przegrała z Portugalią, będąc bardziej skąpą i mającą zamiar obedrzeć ze skóry pana Pięć Procent w stopniu o wiele większym, aniżeli zaoferowała mu to Portugalia...

Dlatego też w rok po śmierci Gulbenkiana, powstała w Lizbonie fundacja jego imienia. Najważniejszą, choć nie jedyną formą jej działalności było założenie muzeum, w którym udostępniono bogate zbiory, zgromadzone przez tego, w swoim czasie jednego z najbogatszych ludzi na świecie.

Calouste Gulbenkian

René Lalique

Wśród kilku kolekcji, jakie możemy zobaczyć w Muzeum Gulbenkiana, jedną z najbardziej oryginalnych jest z pewnością kolekcja biżuterii i szkła Rene Laliqua, francuskiego mistrza jubilerstwa.

Jest o tyle interesująca, że panowie Gulbenkian i Lalique znali i przyjaźnili się przez prawie że 50 lat i wszystkie prace Laliqua Gulbenkian nabył bezpośrednio od niego. a Jest ich około 80 różnych obiektów- biżuterii, sreber i szkła.

Zobaczmy kilka najciekawszych przykładów kunsztu Laliquea, zgromadzonych w muzeum Gulbenkiana.


zdjęcia pochodzą ze strony muzeum www.museu.gulbenkian.pt

Co oprócz kolekcji Lalique'a czeka na nas w Muzeum Gulbenkiana?

Wspomnienia - Artystyczna Luzomania z 19 sierpnia

2011-08-24T00:39:00.000-07:00

Dzięki uprzejmości agencji PR Sigma, chciałbym podzielić się z Wami kilkoma zdjęciami z naszego piątkowego spotkania w Klubie U Artystów, poświęconego luzo - kulturze i sztuce. Jednocześnie dziękuję wszystkim, którzy pomogli w przygotowaniu tejże imprezy: gospodarzowi (Klub U Artystów), Smakom Portugalii, Turismo de Portugal i Pawłowi Kowalskiemu a także licznie przybyłym fanom Portugalii i Luzomanii.

Opowieść druga. Nanban, Barbarzyńca z Południa

2011-08-22T01:32:00.001-07:00

Portugalskie kolonie w XVI, XVII i XVIII wieku rozpościerały się na kilku kontynentach, w tym również w Azji. Mnie szczególnie zaciekawiła wizyta Portugalczyków w Japonii, ponieważ byli oni pierwszymi Europejczykami, którzy tam dotarli a po wtóre, fakt ich przybycia został udokumentowany w ciekawy sposób.

1543 r. w wyniku sztormu, trzy portugalskie statki handlowe nieco zabłądziły… i w ten nie do końca zamierzony sposób trafiły do brzegów Japonii. Swoim przybyciem wzbudziły one ogromną sensację. Japonia rozwijała się bowiem nieomalże w całkowitej separacji od reszty świata a już na pewno nie znano tu w ogóle Europejczyków. Zyskali sobie oni nazwę nanban - "barbarzyńców z Południa".

Moment przybycia Portugalczyków do Japonii oraz ich pierwsze kontakty z tubylcami, zostały ukazane właśnie przez tych ostatnich i to w dość oryginalny sposób. Żartobliwie nazwałem go sobie XVI – wiecznymi komiksami. Tyle że zamiast na papierze, użyto do tego celu, popularnych w tej części świata ... parawanów!

Ich najbogatszy zbiór znajduje się oczywiście w Japonii, lecz również i Lizbona może pochwalić się paroma egzemplarzami tych ozdobionych metodą laki biombos, czyli po portugalsku - parawanów.

Zobaczmy jak wygląda jeden z nich, wystawiany w Muzeum Sztuki Dawnej w Lizbonie. (proszę kliknąć na link, z listy po lewej wybrać Arte Namban)

Najpierw ze szczegółami namalowane zostały ogromne, o nieznanej dla Japończyków konstrukcji, portugalskie statki.

Następnie wysiedli z nich obco wyglądający ludzie, o białej karnacji skóry, z ogromnymi (jak na Japończyków) nosami (co zostało zresztą skrzętnie odmalowane na parawanowych malowidłach).

Za ludźmi na ląd wyprowadzono również nieznane w Japonii zwierzęta, jak np. słonie czy lamparty.

Jeden z japońskich kronikarzy w ten sposób scharakteryzował portugalskich przybyszów: „ Prości ludzie o nieokrzesanych manierach, plączący się tam i z powrotem ale nie czyniący nikomu krzywdy.”

Ci „prości ludzie” znaleźli bardzo szybko wspólny język z Japończykami. Był nim handel. Japończycy jakiś czas wcześniej zakazali wymiany handlowej z Chinami a sprytni Portugalczycy tą lukę natychmiast wypełnili, dowożąc z Chin do Japonii bardzo pożądany towar, jakim były m.in. chińskie jedwabie. Dodatkowo zajęli się handlem przyprawami, oliwą, winem, suszonymi owocami, wymieniając je na występujące w Japonii srebro. To dzięki tejże wymianie handlowej, mała japońska osada Nagasaka zamieniła się w duże centrum handlowe.

Wróćmy jednak do opisywanych "parawanowych komiksów". Ogromne zainteresowanie wzbudziła także, nieznana dotąd na japońskich wyspach, broń palna, tzw. arkebuzy.

arkebuz z epoki Edo; źródło-http://www.shibuiswords.com/namban.htm

arkebuz Tanageshima; źródło-http://www.shibuiswords.com/namban.htm

Japończycy nie tylko ją kupowali od Portugalczyków ale wkrótce sami zaczęli ją produkować i to w wersji udoskonalonej. Kilkadziesiąt lat później Japonia używała już broni palnej w nieporównywanie większym zakresie, aniżeli jakikolwiek kraj europejski.

http://www.forensicfashion.com/1702JapaneseSamuraiArmor.html

Podobnie rzecz miała się ze zbrojami a zwłaszcza hełmami. Mało kto wie, że charakterystyczne japońskie hełmy, doskonale znane wszystkim miłośnikom filmów o samurajach, zapożyczone zostały właśnie z portugalskiego uzbrojenia.

Uwadze japońskiego artysty nie umknęli również murzyńscy niewolnicy ...

jezuici w czarnych sutannach ...

oraz noszone przez Barbarzyńców z Południa" fryzury, stroje, w tym nakrycia głowy ...

Po przybyciu Portugalczyków do Japonii, wśród tubylców zapanowała prawdziwa europomania. W roku 1582 przebywało nawet w Europie pierwsze poselstwo japońskie, będąc gościem m.in. papieża. Również i Europejczycy zaczęli zachwycać się Japonią.
Późniejszy święty, głoszący od połowy XVI w. Ewangelię w Japonii, jezuita Franciszek Ksawery, stwierdził, że „Sądząc po ludziach, których do tej pory spotkaliśmy, Japończycy są najlepszą rasą z dotychczas odkrytych i nie sądzę żeby pośród pogańskich nacji znalazła się jakaś im równa”. Charakterystyczna była także inna opinia o Japończykach, wydana przez hierarchę katolickiego, biskupa Alessandro Valignano : „Lud w Japonii nie jest tak ciemny i nieokrzesany jak w Europie. W większości swojej są rozumni, dobrze wychowani i łatwo przyswajają wiedzę”
Zdanie to, w czasach kiedy wśród Europejczyków rozpowszechnione było przekonanie o wyższości własnej kultury nad innymi, doprawdy więcej niż interesujące.

Jak więc widzimy, w Japonii bardzo szybko rozprzestrzeniała się religia katolicka. Na początku XVII w na wyspach japońskich było już ok. 2 mln japońskich katolików! Niestety księża zaczęli mieszać się do lokalnej polityki i oprócz pozyskiwania nowych owieczek dla Kościoła, często trudnili się szpiegostwem, zarówno politycznym, jak i gospodarczym, co spowodowało w połowie XVII w. prześladowania chrześcijan i praktycznie zejście tej religii do podziemia na następne 200 lat...

Wcześniej jednak wzajemne kontakty spowodowały również, iż języki portugalski i japoński, zapożyczyły niektóre ze swoich wyrazów:

z języka japońskiego do portugalskiego:

Biombo (byobu) – parawan

Catana (katana) – maczeta

Z języka portugalskiego do japońskiego:

Bateren (padre) – ksiądz

Arukooru (alcool) - alkohol

Bidoro (vidro) – szkło

Birodo (veludo) – aksamit

Botan (botão) – guzik

Joro (jarro) – dzbanek

Karuta (carta) – karta do gry

Kappa (capa) – peleryna

Konpeito (confeito) – cukierek

Kirisutan (cristão) – chrześcijanin

Oranda (Holanda) – Holandia

Pan (pão) – chleb

Shabon (sabão) – mydło

Tabako (tabaco) – papieros

Tempura (tempero,têmpuras) – przyprawiać, przyprawa

Zatrzymajmy się na chwilę przy wyrazie tempura. Przy obecnie panującej w Polsce popularności na kuchnie orientalne, słówko to znane jest zapewne wielu naszym rodakom. Tym większe jest więc ich zdziwienie, kiedy dowiadują się, że nie jest ono pochodzenia japońskiego a portugalskiego!

Są na temat pochodzenia tego wyrazu dwie teorie. Jedna z nich mówi, iż japońskie słowo tempura zapożyczone zostało od portugalskiego temperar, czyli przyprawiać. Inna z teorii głosi, iż swoje źródło ma ona w powiedzeniu "ad tempora quadragesimae", czyli czasu Wielkiego postu, czy też słowa têmporas, oznaczającego w języku portugalskim liturgicznie ustanowione dni bezmięsnych posiłków.

Mówiąc o kontaktach Portugalii i szeroko pojętego Orientu, trzeba pamiętać, że Portugalczycy mieli swoje kolonie bądź przynajmniej faktorie, służące do wymiany handlowej, w wielu krajach Azji: w Chinach (Macau), w Indiach (Goa, Bombaj), na Cejlonie, Malediwach.

Doskonałą okazją do zapoznania się z tym tematem, jest odwiedzenie otwartego kilka lat temu Muzeum Orientu w Lizbonie.

Wśród wielu eksponatów, zaintrygowała mnie niezwykła kolekcja polityka i kolekcjonera sztuki, Manuela Teixeira Gomesa. Dowiedziałem się, że są to tzw. pojemniczki inro, służące do przenoszenia różnych substancji i małych rzeczy, jak np. lekarstw. Chowane były w nie mniej wymyślne małe pojemniczki, nazywane netzuke.

Ciekawostką jest fakt orientalizacji strojów katolickich kapłanów, szerzących nową wiarę w Azji.

China Art collecting from eastern Asia / Coleccionismo de Arte da Ásia Oriental China, a photo by LisbonVisitor... on Flickr.

Warto więc będąc w Lizbonie, zainteresować się tą częścią przebogatych zbiorów tutejszych muzeów, które traktują o obecności i wzajemnych wpływach Europejczyków (w tym konkretnym przypadku głównie Portugalczyków) i Orientu.

Narodowe Muzeum Sztuki Dawnej (Museu Nacional de Arte Antiga)
Muzeum Orientu (Museu do Oriente)

interesujący artykuł o początkach religii katolickiej w Japonii

Opowieść pierwsza. Na małpim dworze

2011-08-21T06:05:00.000-07:00

Tytuł, jaki nadałem tej części moich opowieści, zdziwi zapewne większość z Was- cóż ma bowiem małpi dwór do szacownego tematu, jakim niewątpliwie są azulejos..? Otóż ma i dojdziemy do tego w dalszej części.

Lisbon from Michaela Copikova on Vimeo.

Zatrzymajmy się przez chwilę przy samej nazwie azulejos. Ci z Was, którzy byli już w Portugalii z pewnością musieli zetknąć się z tym słowem. W Polsce powiedzielibyśmy po prostu kafelki. Jednak moim zdaniem w stosunku do portugalskich kafelek byłoby niestosownym używać słowa, które kojarzy się nam (Polakom) raczej z mniej lub bardziej ładnymi płytkami ceramicznymi, którymi wykładamy sobie ściany czy posadzki w naszych łazienkach czy kuchniach.

Azulejos w Portugalii (ale nie tylko, bo również w Europie w różnym stopniu w Hiszpanii, Włoszech czy nawet Francji), to osobna gałąź sztuki zdobniczej. Dlatego też uparcie lansuję używanie w polskich tekstach wyrazu azulejos a nie kafelek.

Sam zaś wyraz azulejo (l.pj.) i azulejos (l. mn.) bynajmniej nie wywodzi się (jak podpowiadałoby pierwsze skojarzenie) od słowa azul, jakim określa się w wielu językach kolor niebieski. Swój początek słówko to wzięło od arabskiego wyrazu az-zulayi oznaczającego mały, polerowany kamień.

Azulejos trudno nie dostrzec – rzucają się w oczy już podczas pierwszego dnia pobytu w Portugalii.

Są wszędzie – zarówno w pałacach, w restauracjach czy na stacjach metra. Pierwsze azulejos pojawiły się na terenach obecnej Portugalii oczywiście za sprawą Maurów, zamieszkujących prawie że cały Półwysep Iberyjski (od VIII do XIII w. – w wypadku Hiszpanii nawet dłużej). Ich cechą charakterystyczną były powtarzające się wzory geometryczne – zapełniano nimi wszystkie wolne mury, w myśl zasady vacui horror – wstrętu do pustych przestrzeni... Tego typu kompozycje zachowały się do dzisiaj np. w pałacu w Sintrze.

Wiemy już więc o pierwszych azulejos, spuściźnie po Maurach, bądź w późniejszym czasie importowanych z sąsiedniej Kastylii. Po nich (w XV, XV w.) pojawiły się azulejos zdobione techniką majoliki. Ciekawą sprawą była tutaj migracja artystów – sztuka majoliki narodziła się bowiem w Italii, skąd jej mistrzowie powędrowali do Flandrii, która to w międzyczasie stała się ośrodkiem produkcji ceramicznych wyrobów (słynne miasto Delft). Jakiś czas potem niektórzy z flandryjskich artystów przenieśli się - ze względu na mnogość zamówień płynących z Portugalii - do tego właśnie kraju. Był niewątpliwie jeden z najbardziej różnokolorowych okresów w dziejach azulejos w Portugalii. Wśród używanych do ich malowania kolorów, przeważały różne odcienie żółci, brązu czy zieleni.

Wiek XVII i XVIII to apogeum w historii portugalskich azulejos. Tutejsi artyści wykształcili swój własny styl, wypracowany na przestrzeni wieków. Zebrali w nim doświadczenia artystów arabskich, zamieszkujących ziemie obecnej Portugalii od VIII do XIII w., dzięki handlowi z ówczesną Flandrią zaznajomili się z kafelkami z Delft a dzięki kontaktom handlowym i swojej obecności na terytorium cesarstwa chińskiego, również z chińską porcelaną.

Jednym z kilku panujących wtedy trendów były tzw. groteski i alegorie. Bywało, że sięgały one symboliką do czasów Starożytnego Rzymu a niekiedy z satyrycznym zacięciem przedstawiały różnego rodzaju przywary i narodowe wady. Znamy tego rodzaju przykłady i w naszej, polskiej sztuce, tyle że poezji (doby Oświecenia), kiedy to w symboliczny sposób np. w dziób kruka wkładano nie tylko kawałek sera ale i sentencje, wyśmiewające ludzkie przywary …

Podobnie miała się również sprawa w ceramicznych malowidłach – jak np. w tym panelu azulejos, zatytułowanym "Ślub Kury" (Casamento da galinha).

Casamento da galinha (fragment), źródło: własne

Jeśli przyjrzeć się uważnie, zobaczymy, że nie ma na nim postaci ludzkich a jedynie małpy oraz jedna … kura. Miała to być podobno alegoria dworu królewskiego, który przedstawiony został właśnie w postaci małp. Kura to królowa - panna młoda wieziona do ślubu.

I właśnie tutaj dochodzimy powoli do, być może nieco ekstrawaganckiego tytułu mojej opowiastki o azulejos. Jak wspomniałem, trudno od nich w Portugalii uciec - „atakują” nas codziennie, są obecne nieomal na każdym rogu ulicy. Osobiście taki rodzaj sztuki zdobniczej bardzo przypadł mi do gustu, dlatego zdecydowałem się nie tylko na jej bierne obserwowanie ale również na czynne jej uprawianie (w ramach hobby oczywiście).

Fotografie, które załączyłem powyżej, to fragmenty kopii wspomnianego panelu z XVIII w., który udało mi się własnoręcznie (oczywiście pod okiem fachowca) wykonać. Nazwę mojej opowiastki „Na małpim dworze”, zaczerpnąłem z kolei od portugalskiego słowa macacarias. Nie wiem, czy moje tłumaczenie go jako „małpowanie” będzie w 100% poprawne ale myślę, że dobrze oddaje to, czym tego rodzaju satyryczne panele azulejos miały być według tworzących je artystów – wyśmianiem bezkrytycznego naśladownictwa przez jakąś część portugalskiego społeczeństwa obcych mu zwyczajów.

Temat azulejos mógłby z powodzeniem wystarczyć na obszerny, akademicki wykład. Ja chciałbym jednak, na poparcie moich słów o powszechności ich występowania w Portugalii, przytoczyć kilka na to przykładów. W jakich więc jeszcze okolicznościach możemy natknąć się na azulejos w tym kraju?

Zapełniano nim całe mury. Zarówno wewnętrzne


Kościół w Almancil,źródło: http://www.skyscrapercity.com/showthread.php?t=396642&page=3

... jak i zewnętrzne


Kościół Karmelitów, Porto, źródło: Wikipedia

Lizbońska ulica, źródło:własne

Portugalska specjalność, chyba nigdzie indziej w świecie azulejos nie praktykowana - Figury Powitalne (Figuras de convite). Umieszczane były przy wejściach do dworów i pałaców, ukazywały postacie mężczyzn lub kobiet w geście powitalnym, zapraszające do wejścia do środka domostwa.


Pałac Arcybiskupi, Santo Antao de Tojal, źródło: Nicolas Lemonnier, http://www.instituto-camoes.pt

Portrety

Sceny batalistyczne

Pałac Markizów de Fronteira, źródło: własne

Azulejos współcześnie

Lizbońskie metro, Stacja Oriente, źródło:http://cvc.instituto-ca

Lizbońska stacja metra Colégio Militar, źródło: http://cvc.instituto-ca


Oceanarium Lizbońskie, źródło: http://cvc.instituto-camoes.pt

Jak powstają azulejos? (film w j. portugalskim)

Interesujące linki o tematyce azulejos:

http://www.rp.pl/artykul/426348.html
http://www.kuchnianadatlantykiem.com/2011/06/powysep-setubal-bacalhoa-i-azulejos.html

http://www.travelavenue.pl/posty/63795-159-azulejo-magia-w-kafelku-zakleta.html

Luzomania prezentuje się w Warszawie

2011-08-17T06:43:00.000-07:00

Już w ten piątek (19 sierpnia) o godz. 20.00 Luzomania pojawi się w Warszawie!

W szacownym otoczeniu - warszawskiej siedzibie Związku Polskich Artystów Plastyków, a dokładniej w mieszczącym się tu Klubie U Artystów, postaramy się zaprezentować Wam kilka zagadnień z portugalskiej sztuki i kultury.

Staramy się jak zwykle pokazać to, czego niekoniecznie dowiecie się z ogólnodostępnych przewodników. Ciekaw jestem bowiem, czy widzieliście, że Portugalczycy byli pierwszymi Europejczykami, którzy (w roku 1543) przybili do brzegów Japonii..? Pokażemy Wam, jaki wpływ odcisnęło na obu tych narodach ówczesne spotkanie dwóch cywilizacji.
Opowiemy także o jednej z najlepszych kolekcji biżuterii autorstwa Rene Lalique'a znajdującego się w lizbońskim Muzeum Gulbenkiana.

Zaprezentujemy również twórczość polskiej artystki - Marioli Landowskiej, mieszkającej od wielu lat w Portugalii.

Towarzyszyć nam będzie portugalska i brazylijska muzyka, wraz z Klubem U Artystów i firmą Smaki Portugalii, zadbamy również o Wasze podniebienia - spróbujecie portugalskiej kawy Nicola, zielonego wina, jednej z najlepszych na świecie oliwy z oliwek i innych portugalskich smakołyków.

Program imprezy znajdziecie na stronie www.luzomania.pl

Jesteśmy również na facebooku

Partnerzy:

Dziennik Lizboński Macieja Radtke

2011-08-07T06:13:00.000-07:00

Od jakiegoś czasu realizuję swój zamiar, publikowania interesujących tekstów, dotyczących Portugalii bądź tematów luzofońskich. O Portugalii piszę się coraz więcej i coraz ciekawej, co niewątpliwie mnie bardzo cieszy.
Wczoraj znalazłem tekst, który przypadł mi szczególnie do gustu.
W jego przypadku i ja i moi znajomi - luzomaniacy a zwłaszcza lizbonomaniacy, stwierdziliśmy, że tekst Macieja Radtke doskonale oddaje ducha tego niezwykłego miasta.

Zapraszam Was serdecznie do jego lektury ale i również do przyjrzenia się zdjęciom, które doskonale uzupełniają słowo.
Więcej zdjęć oraz informację o Autorze, odnajdziecie na jego stronie.

Jeśli uważacie, że macie się czym podzielić z czytelnikami mojego bloga (słowem, obrazem w postaci fotografii czy filmu), dajcie mi proszę znać. Strony Luzomanii stoją przed Wami otworem :)

J.St. A.

Dzień pierwszy – wylot, przelot i przylot

Z Warszawy wylecieliśmy punktualnie, nieco klaustrofobicznym Boeingiem 737. Lot nudny jak flaki z olejem, chmury, chmury i chmury. A do tego brzydkie. Trochę nas rzucało, więc kazali się przypiąć do fotela. Pilot bełkotał coś o silnych wiatrach, cóż, pewnie się nażarł fasoli.

Frankfurt, port lotniczy. To istny kombinat. Samodzielne miasto. Chyba najpaskudniejsze miejsce na świecie. Fuj fuj fuj.
Po dwóch godzinach przerwy i snucia się po lotnisku oraz sklepach z niczym wsadzili nas do latającego monstrum - Airbusa. Osiem miejsc w rzędzie. Co ja gadam, w trzech rzędach. Leciało toto statecznie i spokojnie, silne wiatry były mu niestraszne. Obok mnie zasiadł jakiś Szwed, nawet nieźle nam się gadało. Politechnik z Lund, a do tego amator filmowiec. No wiec trochę wspólnego języka mieliśmy.

I tak na przemian gadając, przysypiając i gapiąc się w okno, przemierzaliśmy kolejne setki kilometrów.

Nagle... chmury się rozstąpiły i pokazały się góry. Pireneje. Fantastyczne, przepiękne, całe ośnieżone. I od tej chwili już było czyściutko. Po kolejnej godzinie lotu moim oczom objawiły się idealnie okrągle, zielone pola. Dopiero po dłuższej chwili zrozumiałem skąd się te dziwadła wzięły – oni, tam na dole, to tak „na okrągło” nawadniają. I to, jak się niebawem okazało, już była Portugalia.

Chwilę potem pod nami wyrosło duże miasto, a za miastem - ocean. Przez miasto płynęła rzeka, wielka jak morze. To, szeroki na trzydzieści kilometrów, Tag. A więc to już Lizbona...

Samolot wylądował, uprzednio zatoczywszy wielkie kółko, więc była okazja żeby obejrzeć Lizbonę z lotu ptaka - hehe, samolotu - w całości. Trzeba przyznać - już wyglądała ładnie.

Lotnisko jak lotnisko, a południowcy jak to południowcy. Stoimy i czekamy na bagaż przy jednym transporterze, a on wyjeżdża na inny...

Wychodzimy. Z zaciekawieniem rozglądam się dookoła i... zachwyt. Ciepło, słonecznie i wprost nieprawdopodobnie zielono. Zieloność jest wszędzie, i wszędzie tak samo żywa i czysta. Pani w informacji turystycznej na lotnisku wręcza mi plan miasta i proponuje rezerwację miejsca do spania. Rezygnuję. Jest jeszcze wcześnie, więc postanawiam pojechać do centrum i poszukać sobie lokum na własną rękę. Jazda specjalnym autobusem – tak zwanym aerobusem (ar climatizado!) - trwa kilkanaście minut i przez ten czas już do mnie dociera, że przewodniki nie kłamały - Lizbona jest przecudnym miastem. Kwiaty, kwiaty, kwiaty. Drzewa, drzewa, drzewa. I nigdzie nie jest poziomo, cały czas poruszam się - na zmianę - albo pod górkę, albo z górki.

Autobus zatrzymuje się na ogromnym placu. Gdzie ja jestem? Rzut oka na pozyskany na lotnisku plan miasta i już wiem - przyjechałem na Praça des Restauradores. To najcentrumsze centrum turystycznego życia Lizbony. Ale uderza spokój. Ludzie snują się leniwie, czas płynie w jakimś zwolnionym tempie. A mi ciąży plecak i torba, zaczynam żałować mojej chęci szukania sobie mieszkanka na własną rękę. Chwilę się tułam tu i ówdzie, ale w końcu postanawiam: jednak znajdę biuro obsługi takich
nieszczęśliwców jak ja, i niech mi tam czegoś szukają. Rozglądam się, biura nie ma. A, według planu, być powinno! I nagle... słyszę coś jakby znajomego. Przysłuchuję się uważniej.... Tak! To Polacy! Cała grupka. Noooo... niesamowite. Zagaduję, robią wielkie oczy, ale wyraźnie są zorientowani lepiej ode mnie. Po krótkiej rozmowie okazuje się, że stoję zaraz obok poszukiwanego biura. Gapa ze mnie. No, nie całkiem. Biuro jest tak oznakowane, jakby było tajne przez poufne.

Ale w środku jest już światowo. Przemiła pani, mówiąca bezbłędną angielszczyzną, na moja prośbę o znalezienie czegoś sympatycznego i niedrogiego, podnosi słuchawkę, gada słowami, których ni w ząb nie rozumiem i tłumaczy, że mam pójść około 200 metrów prosto, potem w lewo, następnie 20 metrów pod górkę, skręcić w prawo, przejść jeszcze kilka kroków, w kamieniczce o numerze 10 wdrapać się na drugie piętro i sobie obejrzeć. No to idę. Wdrapuję się. Dzwonię. Oglądam. Zostaję. Właścicielka pensaõ Perola da Baixa, kiedy się dowiaduje że jestem z Polski, uśmiecha się od ucha do ucha, mówi coś o „papa” i... obniża cenę. I tak będzie jeszcze niejeden raz. W kwietniu 2005r. słowo „Polak” to klucz do serc i dusz Portugalczyków. Wszyscy mówią o papieżu, niektórzy składają kondolencje...
Szybko odkrywam, że w ogóle Portugalczycy są fantastyczni. Uśmiechnięty, życzliwy i przedziwnie spokojny naród, a przynajmniej takie jest moje pierwsze wrażenie.

Jeszcze tego samego dnia wieczorem snuję się po Baixa, Dolnym Mieście. Dochodzę aż do Alfamy, pomauretańskiej części miasta. I od pierwszego dnia wiem, że jestem w najpiękniejszym mieście, w jakim kiedykolwiek byłem.

Do ojca wysyłam smsa ze słowami: „chyba trafiłem do bajki”.

Do mojego tymczasowego mieszkanka przy Rua da Gloria wracam około północy. To znaczy tak naprawdę około jedenastej, bo tu jest o godzinę wcześniej. Ale, jako że czas astronomiczny też jest mocno przesunięty, ciemno się robi późno, późno...

Spać. Śpi się świetnie, bo klimat tu panuje przecudny. W dzień ciepło, ale w nocy temperatura mocno spada. Cóż, ocean.

Dzień drugi – zachwyt trwa

Obudziłem się po raz pierwszy o ósmej rano. To znaczy - o siódmej miejscowego czasu, a piątej naszego astronomicznego. Ciemno... No tak, to przecież oczywiste, tutaj dzień wstaje sporo później.

Około dziesiątej, czyli dziewiątej, a więc siódmej, wyruszam w miasto. Tym razem wspinam się do Bairro Alto, czyli do Górnego Miasta. Początek drogi zaczyna się tuż obok mnie, bo mieszkam zaraz przy znanym z lizbońskich widokówek „elevador da Gloria”, czyli dziwacznym windotramwaju, jeżdżącym po ulicy o takim nachyleniu, że wchodzenie nią na piechotę wymaga sporego mozołu.

Ale co to dla mnie! Wlazłem i zagłębiłem się w uliczki. W jakie uliczki! Wąskie na jeden samochód, z chodnikami o szerokości około pół metra. I wszystkie wyłożone minibrukiem - drobną, kamienną kostką. Zresztą cała ta cześć Lizbony, jaką dotychczas poznałem, jest wyłożona czymś takim. Betonowej kostki bauma, obrzydliwości znanej ze wszystkich miast Polski, tutaj chyba na szczęście nie zasmakowali.

Górne Miasto zachwyca. Uliczki to istne wąwozy, na ścianach których wszędzie suszą się, wywieszone na specjalnych ruchomych linkach, gacie. A jak gaci chwilowo nie ma - mieszkańcy wywieszają flagi Portugalii. Z początku myślałem, że to jakieś święto państwowe, ale nie, to jest chyba zwyczaj codzienny. I jest w tym jakiś niewymuszony i nieodświętny patriotyzm, bo flagi po prostu są. Nie odprasowane, nie świeżo uszyte, nie po to żeby „się pokazać”, ale po prostu po to, żeby Portugalia była Portugalią. Sam nie wiem dlaczego, ale te wszechobecne flagi nie sprawiają ani wrażenia odświętności (jak w Polsce), ani pewnego rodzaju nacjonalizmu (jak w Chorwacji), ale po prostu wpisują się w tutejszy pejzaż i są jego elementem nie innym, niż palmy czy kaktusy.

I tak sobie łaziłem niespiesznie, obserwując niespiesznych ludzi...
Rano jeszcze nie ma tłumów turystów, biegających wszędzie z rozłożonymi mapami i wywieszonymi do pasa ozorami. Bo tacy normalni i typowi turyści to przecież muszą zaliczyć wszystkie pokazane w przewodniku zabytki i nie mają czasu na powolne snucie się wśród zwykłych ludzi. A ja na szczeście mam przed sobą jedenaście wolnych, niczego mi nie narzucających, dni. Wykorzystam je na powolne wrastanie w to piękne miasto.

W Lizbończykach nieodmiennie uderza i zachwyca ich pogoda. A także chęć udzielenia pomocy. Jeśli człowiek przystanie na dłuższą chwilkę, to zaraz podejdzie któryś z nich i zapyta w czym może pomóc. I nieprawdą jest, że w Portugalii nie można się dogadać nie znając portugalskiego. Czasami rzeczywiście nie można, ale najczęściej nie mam z tym gigantycznych problemów. Znajomość języka angielskiego jest tu co prawda najczęściej dosyć płytka i powierzchowna, ale wystarcza aby nie czuć się kompletnie zagubionym. A jakby co – przecież mam jeszcze ręce!
Chociaż... muszę tutaj przyznać, że raz się nie dogadałem. Z... dwiema Japonkami. Zaczepiły mnie na ulicy i zapytały czy ja „spik inglisz”. Ja spik, ale potem się niestety okazało, że ich angielskie „du ju spik” to były jedyne słowa, jakie w tym języku rozumiały. Musiałem wyglądać na dobrze z miastem obeznanego, bo – o ile dobrze zrozumiałem mowę ich trzepoczących rąk - pytały mnie o drogę. I, żeby było śmieszniej, pokazałem im ją. No bo przecież jak się przez kilka godzin łazi i nigdzie nie spieszy, to się dosyć szybko zaczyna orientować w terenie.

I znów Lizbona rzuciła mnie na kolana. I znów mam wrażenie, że jestem wewnątrz jakiejś tajemniczej baśni. Nawet w tej kamiennej części miasta wszędzie coś rośnie i kwitnie. Na każdym kroku napotyka się tysiące różnych roślin i tysiące, wzajemnie się przenikających, zapachów. Oczywiście, żeby być uczciwym, trzeba dodać: smrodów też.

Co tu rośnie? Najpiękniejsze jest to, że właściwie wszystko. I „nasze” kasztanowce i, zaraz obok, palmy daktylowe. Oczywiście kaktusy, ale też i typowo polskie chwasty. A jak pierwszy raz zobaczyłem niepozorne drzewo z wiszącymi na nim dojrzałymi pomarańczami, to pomyślałem – no nieeee, sztuczne, przecież to dopiero kwiecień. Ale chwilę potem znalazłem i takie, z którego te pomarańcze spadały wprost pod moje nogi. Z innego dorodne, żółciutkie cytryny. Czyli jednak nie są sztuczne.

Niesamowite są domy. Prawie wszystkie elewacje, od prteru po ostatnie piętro, są pokryte maleńkimi malowanymi ceramicznymi płytkami. Niektóre płytki już dawno odpadły, ale nikt się jakoś tym za bardzo nie przejmuje. I to jest tak naprawdę piękne, bo miasto nie jest jakimś sztucznym cukierkiem - ma i miejsca odpicowane na wysoki połysk jak stróż w Boże Ciało, i miejsca zapyziałe i odludne, nieco zarośnięte pradawnym brudem. To te ostatnie miejsca są, tak naprawdę, najciekawsze.

Sklepy. Sklepy w tej części miasta to malutkie, cudownie kolorowe dziuple, w których najczęściej siedzi jeden senny sprzedawca. A same sklepy wyglądają jak wyjęte z dziewiętnastowiecznej powieści, są zawalone od podłogi po dach różnymi, wzajemnie się przenikającymi, towarami. Obok serów i owoców stoją przykurzone butelki z winem i porto, a zaraz przy tym mogą być np. miotły, mydło i owoce. Oczywiście owoce morza też.

Jest wino, jest porto. Porto czerwone, porto białe, porto młode, porto dojrzałe... Najstarsze porto, jakie mi się udało znaleźć, pochodziło z 1952 roku. O cenę proszę nie pytać, budziła ogromny respekt.

Z Bairro Alto polazłem kawał, kawał – aż do katedry Estrela, a potem do położonego tuż obok urokliwego parku. A w parku, na kamiennych ławeczkach i przy kamiennych stolikach, siedzieli na rozłożonych tekturach leciwi Lizbończycy i grali w karty. Dookoła nich stał wianuszek innych dziadków. To kibice. Co dziwne, ani jedni ani drudzy nie rzucali się na człowieka, kiedy ten chciał im zrobić zdjęcia. Zresztą w ogóle nikt tu się na nikogo nie rzuca. Nawet ochroniarze.

Aha, jeszcze jedno zapomniane wspomnienie z wczoraj. Łażąc wieczorem po Baixa trafiłem do głównej lizbońskiej katedry. Wszedłem, akurat była msza. Jej portugalskie brzmienie w tych ogromnych kamiennych murach było dla mnie, obcokrajowca, wprost niesamowite. A przy wejściu stał ogromny telewizor, na którym wyświetlano sceny z pontyfikatu Jana Pawła II. Muszę przyznać, że mnie – Polaka – ogarnęło dziwne uczucie...

Na dzisiaj to już chyba będzie koniec. Jutro chcę pójść na Targ Złodziei i do, wspomnianej już, mauretańskiej Alfamy. Wiec, jak wszystko dobrze pójdzie, będzie też i odcinek trzeci.

Dzień trzeci – Alfama, czyli wędrówki między gaciami

Nauczyłem się już kilku ważnych rzaczy.

Po pierwsze – jednak należy wstawać raniutko. „Raniutko” to znaczy około ósmej naszego czasu. Jeść szybciorem śniadanko i wyruszać w miasto. Rano jeszcze nie ma tłumów turystów i jest chłodno, a nawet można powiedzieć - zimno. Około drugiej (czasu polskiego) zaczyna się tutaj prawdziwy upał. Jednak jest to upał o tyle dziwny, że powietrze wiejące znad oceanu jest rześkie, a jednocześnie słońce pali jak opętane. A więc jeśli zdarzą się chmury, które co jakiś czas zasłaniają wiszący nad głową piekarnik, to człowiek czuje się jak na temperaturowej huśtawce.

Druga rzecz to jedzenie. Tak jak w Hiszpanii, w knajpach, których jest wprost zatrzęsienie, warto korzystać z „menu especial” lub „prato da dia”, czyli dziennego zestawu-niespodzianki. Dzisiaj się czymś takim pożywiłem i, za astronomiczną kwotę 5 euro, nażarłem tak, że ledwo poszedłem dalej. Zupa, drugie danie (fura), wino, kawa. Dużo, smacznie, tanio. Byle nie w jakiejś ekskluzywnej dzielnicy typu Chiado czy Baixa, gdzie wieczorami roi się od czegoś, czego nie znoszę - wyfraczonych kelnerów, naganiających bogatych turystów do wystawnych i przeraźliwie drogich knajp. Ja jednak wolę wejść do niepozornej knajpeczki, w której siedzą miejscowi. Jest tam lekki bajzelek, niektórzy czytają gazetę, inni - lekko podchmieleni - wiszą nad kartami, ale za to jest miło, swojsko i ze wspaniałym miejscowym żarciem. Mam tylko jeden kłopocik, pojawiający się zresztą podczas moich wszystkich wizyt w krajach południowych - nie lubię owoców morza. Ale i tego pewnie trzeba będzie kiedyś spróbować. Ponoć zupa z tego paskudztwa jest doskonała. Trochę mi się nie chce wierzyć, ale...

Alfama. To najstarsza część Lizbony, w swym trzonie jeszcze mauretańska. Są tu setki wijących się jak węże wąziutkich uliczek, niemożebnie krętych i nierzadko ślepych. Te ślepe można rozpoznać po nazwie – beco. O ile dobrze zrozumiałem „beco” znaczy po naszemu „zaułek”. Wszędzie na sznurkach wiszą suszące się gacie, między którymi trzeba się dosłownie przeciskać. Na kamiennych podwórkach albo siedzą leciwi Portugalczycy i niespiesznie myślą nie wiadomo o czym, albo dzieciary ich dzieci grają w piłkę lub inne nieznane mi gry. Właściwie nikt się nie przejmuje przechodzącym cudzoziemcem w MPO-pomarańczowej kamizelce (to oczywiście ja). Wędruję, robię zdjęcia, i nie spotykam się z gwałtownymi protestami, najwyżej ktoś spokojnie odwraca się do mnie tyłem. Tylko jedna fotografowana osoba - wyglądający niezwykle malowniczo i jak wyjęty rodem z bajki szewc - coś mi zaczęła tłumaczyć. Na szczęście nie zrozumiałem ani słowa. Chyba chciał, żebym go zapytał czy wolno. No ale jak miałem zapytać, jeśli po portugalsku na razie umiem tylko dwa zwroty: „bom dia” (dzień dobry) i „obrigado” (dziękuję)?

To „bom” (dobry) bardzo mi się zresztą przydało, bo w któryś z napotkanych miniaturowych sklepików kupiłem wino, przy którym sprzedawca nabazgrolił na wystrzępionej kartce: „bom winho”. Nooooo, nie powiem – mimo mikrej ceny wino było rzeczywiście „bom”. Porto też jest „bom”. I pewnie „bom” będzie także Ginjinha, czyli nalewka na wiśniach, sprzedawana tu w wielu miejscach, w niewielkich plastikowych kubeczkach. W końcu pewnie się odważę spróbować tej portugalskiej >specialite de la maison<.

Tak wiec snułem się po tej urokliwej Alfamie przez cały boży dzionek i, kiedy już zaczął zapadać zmrok (czyli około 23.), jeszcze mi mało było. Ale, wciąż wędrując i wędrując, nauczyłem się też rzeczy trzeciej. Już wiem dlaczego Lizbończycy tak bardzo wolno chodzą. Z początku wydawało mi się to dziwne i niezrozumiałe, ale teraz ja też już chodzę niezwykle wolno. Po dwóch dniach, w ciągu których przemierzyłem ładnych kilkanaście kilometrów w poziomie, nogi mi w D... wrosły, i korzenie zapuściły za uszami, od tego ciągłego wchodzenia i schodzenia. W Lizbonie poziomych miejsc prawie nie ma. Jak każde szanujące się miasto, i to leży na siedmiu wzgórzach, tak więc zwiedzanie go niewiele się różni od wędrówek po górskich szlakach. Znalazłem nawet punkt wysokościowy, było na nim napisane „100 m n.p.m”. Więc, będąc wyposażonym w umysł ścisły, szybciutko oszacowałem, że dzisiaj wlazłem... no, jeśli nawet nie na Rysy, to na Kozi Wierch na pewno. Tyle, że od strony Pięciu Stawów, bo w mieście jak to w mieście, nie ma łańcuchów ani klamer.

Targ Złodziei. To pierwsza rzecz, na której się tutaj co nieco zawiodłem. Tak naprawdę nic ciekawego - zwykły bazar, jakich w Polsce bez liku. Można kupić i prawdziwy (chociaż tego bym nie był tak bardzo pewien) patefon i skarpetki w okazyjnej cenie, oczywiście po pięć par na raz. Połaziłem więc chwilkę, zrobiłem zaledwie kilka zdjęć, i czym prędzej uciekłem z powrotem zaciszne zaułki Alfamy. A tam, dla odmiany, w ciągu jednego dnia wypstrykałem cztery filmy.

Ciekawe znaki drogowe się tu pojawiają. Jest to na przykład ograniczenie maksymalnej szerokości wjeżdżającego pojazdu do... 1,7 metra. Ale to i tak wyjątkowo szeroka avenida, bo na najwęższych trzeba się przepuszczać gdy się nią idzie na piechotę, ma bowiem zaledwie tak z 3/4 metra.

Alfamskie domy wyglądają tak, jakby się miały rozpaść zaraz albo za piętnaście minut. Ale to jest tylko złudzenie - są wzniesione na skale i w większości ze skały zbudowane. No i oczywiście, jak na Lizbonę przystało, znów na ich ścianach wszędzie widać płytki, płytki, płytki... Niektóre wprost fantastyczne zdobione i ręcznie malowane, choć większości króluje jakiś zwykły, powtarzający się cyklicznie, motyw.

Ludzie, których spotkałem, są... sam nie wiem jak ich określić. Może, patrząc oczami mieszkańca naszej części Europy, nawet trochę cudaczni. Ale przede wszystkim w oczy rzuca się to, że jest mnóstwo ludzi bardzo, bardzo starych. Większość chodzi o lasce, ale wszystkich cechuje jedno: jakiś nieprawdopodobny, pogodny spokój na twarzy. I bardzo często błąkający się tu i ówdzie uśmiech. Nie przylepiony, amerykański, sztuczny, ale taki jakiś z głębi serca płynący, już na pierwszy rzut oka widać że szczery.

Dotarłem też na szczyt lokalnego wzgórza - czyli do zamku. Ale nie wszedłem, bo był tam tłum hałaśliwych turystów ze straszliwymi aparatami fotograficznymi na szyjach. Być może pójdę tam kiedyś wieczorem albo w niedzielę rano, wtedy powinno być spokojniej. Cóż, mam pewną wadę - nie znoszę takich miejsc. Nie odwiedziłem też dotychczas żadnego muzeum, bo od zgromadzonych w nich martwych zbiorów dużo bardziej interesuje mnie żyjące miasto i mieszkający w nim ludzie. No więc przy bramie Castelo Saõ Jorge odwróciłem się na pięcie, dałem jakiejś pomarszczonej staruszce-żebraczce pieniążek, i wróciłem do labiryntu - trzeciego rozdziału księgi baśni, w której się przez cudowny zbieg okoliczności znalazłem.

Do mojej opowieści powraca więc znowu Alfama. Po połowie dnia wędrowania zacząłem się w końcu troszkę w tym zaczarowanym miejscu orientować. Ot na przykład idę sobie, patrzę - a tam się suszą znajome majty i znajoma pościel! I, z okna wiszącego z metr nad „chodnikiem” (oczywiście, jak zwykle, mającym szerokość mniej niż pół metra i wyłożonym brukiem z malutkich kamyczków) wygląda znajoma twarz jakiejś babci, której jedynym przez cały dzień zajęciem jest wyglądanie na swój zaułek przez maleńkie okienko w nadziei, że być może z przeciwnego okna wychyli się twarz innej babci, by chwilkę pogadać.

Fado. Nie wierzyłem w to, co napisali w przewodniku - że krążąc po uliczkach Alfamy można je usłyszeć na żywo. „Knajp fado” jest tu co prawda pod dostatkiem, ale po pierwsze chyba mnie na takie przyjemności nie stać (kilkadziesiąt euro), a po drugie ja za takimi miejscami nie przepadam. A tu idę Ci ja sobie jakąś uliczką pod górę i nagle słyszę coś przecudnego i przepięknie wprost śpiewanego. Podążam w kierunku, skąd dobiega głos, i co widzę? Kobietę, która stoi w drzwiach swojego – wychodzącego prosto na chodnik - domu i, skrobiąc ryby, śpiewa. A śpiewa tak, że po plecach łażą człowiekowi ciarki wielkości dorodnych krokodyli. No więc stanąłem i słuchałem... A jak już skończyła to, razem z innymi przechodniami i sąsiadami z okolicznych domów wołałem „obrigado” i biłem brawo. Taki codzienny i bezpłatny koncert... Piękne.

Co na późny wieczór? Chyba znów Górne Miasto, tym razem „by night”. Bo podobno dopiero wtedy zaczyna żyć. Mam tylko nadzieję, że zaczyna żyć naprawdę, a nie tylko na pokaz, dla przyjezdnych.

A jutro – hm..., może Belém, czyli największy w Portugalii klasztor i dzielnica portowa? Po dniu, pod wieczór, pewnie znów coś napiszę.

Dzień czwarty – ocean po raz pierwszy

Rano (dziesiąta - jedenasta - siódma, albo odwrotnie) wyruszyłem oglądać [...] <- (boję się napisać co naprawdę myślę, bo mnie jeszcze przed sądem postawią), polecaną przez przewodniczek Pascala, halę targową Ribeiro. Ponoć jest to niezwykłe miejsce z wyjątkową, nawet jak na Lizbonę, atmosferą. Kolorowe przekupki, stragany uginające się pod ciężarem niebywałych morskich stworów i bajecznych południowych owoców, pasiaści marynarze, sączące się tu i ówdzie fado.
Ech...
A więc w drogę!

Swoją wyprawę rozpocząłem znów od wędrówki przez Bairro Alto, bo tamtędy wiodła najkrótsza droga do celu mojej dzisiejszej wyprawy. Najpierw jak zwykle wspiąłem się kamienistą ścieżynką obok znajomego ukośnego tramwaju i po kilkunastu minutach znalazłem się na, położonym kilkadziesiąt metrów nad moją tymczasową sypialnią, tarasie widokowym. Było wcześnie rano, było pięknie, więc warto było pogapić się troszkę na Lizbonę z góry. A widok jest zaiste czarowny. W dole leży, jeszcze nieco o tej porze zaspana Baixa, a nad nią wyrasta kolejne lizbońskie wzgórze, uwieńczone na szczycie barwną koroną Castelo Saõ Jorge. Z kolei po prawej stronie panoramy skrzy się w porannym słońcu ogromny Tag. O tej porze, kiedy jest przyjemnie chłodno i kiedy jeszcze prawie nie ma ludzi, urok tego miejsca jest trudny do opisania. Piękna rzecz, jak mawia pewien autor nocnych audycji o jazzie w programie III Polskiego Radia. Pękna rzecz. Nic więc dziwnego, że stał tam sobie jakiś uliczny artysta malarz i to wszystko przenosił na płótno.

Taras-z-widokiem, Miradouro de São Pédro de Alcântara, jest porośnięty cudownie zielonym miniparczkiem, w którego centrum króluje obowiązkowa fontanna z pływającymi w niej złotymi rybkami. Ciekawe, czy gdyby tak jedną wyłowić, to by spełniła trzy życzenia?

Pierwsze: wrócić tu.
Drugie: wrócić jak najszybciej.
Trzecie: wrócić jeszcze niejeden raz.

Parczek jest dwupoziomowy. Po, nieco ukrytych w zieleni, schodkach zszedłem niżej i zobaczyłem... no tak, coś nowego: dwa, ułożone równiutko pod murkiem, kartonowe wyrka. A obok różne sprzęty codziennego użytku. Ani chybi trafiłem do domku bezdomnych, położonego pod dachem powstałym ze zwisających nad siermiężnymi łóżkami liści. Z górnego poziomu parku tego domku nie widać, a na niższy poziom przeciętny oglądacz cukierkowych widoczków raczej się nie zapuszcza.
Łóżka były puste, dookoła było posprzątane, ale można było zauważyć, że nie jest to bynajmniej mieszkanko opuszczone. Cóż, pewnie bezrobotni bezdomni wyszli rano z domu i poszli do jakiejś pracy...

Wyszedłem z parczku i po raz kolejny przemierzyłem, coraz bardziej mi już znajome, ulice Górnego Miasta. Spotkałem świeżo obudzonych przechodniów, zajrzałem do otwierających się sklepików, przeszedłem obok wałęsających się piesków i dotarłem do miejsca, gdzie wzgórze się kończy i droga zaczyna schodzić w dół. Najpierw było w miarę łagodnie, szedłem po kolejnych kamiennych schodkach, pośrodku których umieszczono specjalne, ułatwiające wędrówkę, poręcze. Ale w końcu doszedłem do bardziej spadzistego obszaru, gdzie uliczki są położone jakby na zboczach przepastnych wąwozów. A tu jeździ sobie kolejny zabytkowy windotramwaj, tym razem nazywający się "elevador da Bica". Oczywiście też jest położony wąskim tunelu, pomiędzy urokliwymi kamieniczkami. No i jeździ po naprawdę sporej stromiźnie. Można było zjechać, można było po, położonym obok torowiska, wąziutkim chodniczku zejść na własnych nogach. Ja wybrałem to drugie, ale byłem raczej wyjątkiem. Lizbończycy albo wsiadają do żółtego tramwajowatego pojazdu, albo suną na własnych nogach w dół wprost po torach. A tramwaj... no cóż, przecież jak będzie jechał, to będzie dzwonił, więc się spokojnie odejdzie na bok.

Jest! Hala Ribeiro! Eeee, bez sensu, niech oni sobie przyjadą obejrzeć naszą warszawską Halę Mirowską, jest sto razy ciekawsza. Owszem, na straganach leżą duuuuuże rybeńki i jakieś wielopalczaste stwory z przyssawkami, ale nie powiem żeby to była jakaś wielka atrakcja. I do tego, jak to w sklepie z rybami, normalnie śmierdzi.

Obok hali jest dworzec kolejowy Cais do Sodre, no więc jak mnie już tutaj rzuciło, to wsiadłem sobie do pociągu byle jakiego i pojechałem nad ocean. A dokładniej – nie wiadomo gdzie, bo miejsce, w którym Tag przechodzi w ocean, jest umowne. No ale w każdym razie zrobiło się dużo wody i było ją widać po horyzont. Niestety po raz kolejny doszedłem do wniosku, że ja jednak nie lubię morza.

Plaża w Oeiras jest brudna jak nie wiem co, ocean wydziela oceaniczną woń, tłuste baby z gwizdającymi (o piach) piersiami opalają się bez biustonoszy, więc ogólnie raczej ohyda. A do tego nad samym brzegiem biegnie hucząca droga, po której gnają setki pojazdów. Czysta rozkosz. Miłośnikom wielkiej wody polecam nasz, równie lodowaty jak ocean, Bałtyk. Jest o wiele sympatyczniejszy. Zdjęcie taplającego się w wodzie ptaszora załączam na dowód, że rzeczywiście nad jakąś wodą byłem.

Tak więc, po kilkugodzinnej wędrówce brzegiem wielkiej wody, zwiałem z kurortu i wróciłem do Lizbony. Ale na Belém już nie miałem ochoty, wiec wolnym kroczkiem wróciłem do swojego pensaõ, kupując po drodze butelkę całkiem sympatycznego czerwonego wineczka w cenie...1 euro za litr.
Żeby to u nas tak było!

Potem wylazłem na popołudniowy upałek, na jakiś smakowity obiadek. Obiadek znalazłem, znów się obżarłem jak świnka i zasiadłem na jednym z wielkomiejskich placów, żeby porobić trochę zdjęć lizbońskiej codzienności. Ech, tymi ich tramwajami to się chyba nigdy nie przestanę zachwycać...
Jeszcze mała uwaga na temat obiadków. Dania tu są przeróżne i najczęściej nie do końca wiem co tak naprawdę będę jadł. Że "peixe" to ryba - już wiem, że "arroz" to ryż - też. Ale, mimo całej mojej sympatii do Portugalii i Portugalczyków, dania o nazwie "robalo" chyba się nie odważę spróbować.

Pod wieczór powędrowałem do, wcześniej zignorowanego, zamku Saõ Jorge. Cóż o nim mogę powiedzieć? Niewiele. Autorów przewodnika (nieśmiertelny Pascal), którzy się rozpływają w zachwycie nad rzekomo bajkowym pięknem tej budowli, zapraszam do Malborka, tam przynajmniej naprawdę jest co pooglądać i pozwiedzać. Lizboński zamek to tzw. trwała ruina, w której centralnej części jest knajpa i sklep z tandetnymi pamiątkami. Co prawda można się wdrapać na mury i pooglądać miasto z góry, ale akurat tego dnia panorama Lizbony była marna, bo pod wieczór się jakoś nieprzyjemnie zamgliło i przychmurzyło. Tak, tak, po raz pierwszy zobaczyłem tutaj prawdziwe chmury! Do tego stopnia poważne, że nawet słoneczka o ósmej wieczorem już nie było. I temperatura spadła dramatycznie - gdzieś tak do 17 stopni, więc miejscowi wylegli na ulice w swetrach, czapkach i szalikach. A mi nie pozostało nic innego jak założyć na siebie choć windstoperową kamizelkę, żeby nie wyglądać przy nich głupio, paradując w koszulce z krótkimi rękawami. Na szczęście nie byłem w krótkich spodniach, bo chyba bym ich swym widokiem o zawał przyprawił.

Nastał wieczór. Po tym całym, nieco rozlazłym, dniu postanowiłem rzucić się głową w dół i jednak spróbować tej ich słynnej Ginjinhy. Zawinszowałem więc sobie kubeczek...
No, nooo, suuuper! Świetna jest ta wiśniówka! Ma toto umiarkowane 27% i smakuje wprost wybornie. Pascal ostrzegał przed wyjadaniem wiśni, więc je natychmiat wyjadłem. Były wspaniałe.
Chyba sobie kupię, przed wyjazdem do Polski, całą butelczynę. Z wisienkami.

I tym optymistycznym...

Do jutra.

Dzień piąty – czwartek, nieoczekiwana zmiana pogody

Dzisiaj radykalna zmiana pogody. Po raz pierwszy od przyjazdu zobaczyłem naprawdę spore chmury. Mało tego – morze sporych chmur. Wytrzymało w tym stanie prawie pół dnia, mniej więcej około godziny 14 zaczęło znów wyłazić słoneczko. A że miedzy 14 a 18 jest tu najcieplej, więc natychmiast dowaliło nieźle. Czyli - z 14 stopni, jakie widniały na miejskich termometrach rano, zrobiło się nagle dobrze ponad 20. A ja tak sobie na te termometry co jakiś czas spoglądałem, a one wskazywały po kolei: 14, 16, 18, 22...
Potem zacząłem spływać, więc szybciutko spłynąłem w wąskie uliczki, gdzie wiszą dające cień, rozwieszone na sznurkach, wszechobecne gacie.

A teraz, zanim opiszę dzień kolejny, kilka spostrzeżeń RMacieja, które się nagromadziły (w postaci zapisków na żółtej karteczce) w ciągu paru ostatnich dni:

1. Murzyni. Jest ich tu po prostu mnóstwo. Najczęściej są czarni jak smoła z po-murzyńsku poskręcanymi włosami. A jak nawet nie są całkiem czarni, to przynajmniej tacy troszkę wymieszani z białym, pół na pół albo pół na ćwierć. Zajmują się głównie sprzątaniem lub myciem chodników i stolików w knajpach, ale często są też policjant(k)ami i ochroniarzami (nie dziwię się, murzyn w mundurze naprawdę budzi spory respekt).

2. Pogoda. Właściwie już napisałem – wygląda na to, że o tej porze roku pół dnia chmur to cud nad Tagiem.

3. Narkotyki. Jeśli ktoś tylko chce, nie ma problemu z ich kupieniem. Co najmniej kilkanaście razy dziennie jakiś przygodny typ proponuje mi na ulicy haszysz albo jointy. I bardzo się dziwi, że ja, obcokrajowiec, tego towaru nie chcę.

4. Kierowcy. Nie mogę się przyzwyczaić do tego, że jak się zbliżam do przejścia dla pieszych, to oni natychmiast stają i mnie przepuszczają. Z początku ze wstydem świńskim truchtem przebiegałem, ale potem do mnie dotarło, że oni tu się wcale nie wkurzają na wrednego pieszego. Przepuszczają, bo tak. BO TAK PO PROSTU... Dziwy, dziwy...
No i jeszcze jedno. Uliczki są wąskie jak nie wiem co, więc co chwilę ktoś je z jakiegoś powodu blokuje. I co? I nic. Wszyscy pozostali spokojnie czekają aż będzie można przejechać. Bez trąbienia, bez rzucania carne (czyli mięsa). Widziałem na przykład jak kierowca zablokował uliczkę, bo poszedł do sklepu kupić sobie coś do jedzenia. I co? I też nic...
Podziw budzi też precyzja, z jaką Lizbończycy potrafią zaparkować swój samochód. Najczęściej pomiędzy prawym lusterkiem a ścianą domu zostaje zaledwie kilka milimetrów.

5. Jakoś cały czas nieswojo się czuję, kiedy widzę te gnijące w rynsztokach pomarańcze i cytryny. Ale zdaje sobie sprawę z tego, że gdyby Portugalczyk, dajmy na to Osculati, znalazł się w Polsce, to by tak samo reagował na walające się na ulicach jabłka czy gruszki.

6. Pełno tu gołębi. Drą się tak samo jak te u nas i tak samo pokrywają wszystko grubą warstwą wapiennego g-nawozu. Ale chyba są bardziej od rodzimych bezczelne, bo się wyraźnie obrażają, kiedy w czasie upału jakiś człowiek próbuje skorzystać z ulicznego wodopoju.

7. Żarcie. Dają tak dużo, że nie sposób tego zjeść. Dzisiaj odpadłem od (zresztą jak zwykle świetnej) zupki - dostałem jej tak ze dwa litry. Trzeba się szybko nauczyć prosić o pół porcji, bo inaczej w drodze powrotnej zapłacę na lotnisku majątek za własną nadwagę.

8. Kupiłem sobie truskawki. Kosztuje toto tutaj grosze (a dokładniej - centy), ale jest to ten model znany z naszych supermarketów zimą. Piękne jak malowanie, ale smaku truskawek nie mają za cent. Czekam więc na nasze.

9. Koszty życia i bycia są co najmniej znośne. To znaczy – oczywiście jak ktoś chce, to może bez najmniejszego trudu pójść z torbami, ale dla skąpców takich jak ja życie tu nie jest katorgą. Chwilami drożej, chwilami taniej, a chwilami tak samo – czyli średnio ceny identyczne jak w Polsce. Tyle, że wyrażone w euro...

10. Polskie złotówki żyją i są tutaj znane! Można je wymienić w kantorze na euro, i to po bardzo przyzwoitym kursie. Przyznam, jest to dla mnie – produktu epoki Gomułki – zaskoczenie. Przyjemne. Ale to nie jedyne ślady polskości na tej, jakże bardzo odległej od naszego ojczystego kraju, ziemi.

11. Wino i porto. Ech... i jak tu się nie schlać, kiedy kosztuje toto tyle co woda, albo nawet mniej? Staram się i cały czas ćwiczę silną wolę. Czasami mi się nawet udaje.

Co było dzisiaj?

Ano, jako że pogoda, jak na tutejsze warunki, raczej podła, to polazłem w stronę nowoczesności. Najpierw do ogrodów Edwarda VI, podobno utrzymanym „w stylu francuskim”. No, jeśli styl francuski polega na połaciach bruku i przystrzyżonych w ząbek karłowatych krzaczkach, to ja serdecznie za taką atrakcję dziękuję. Okropność, nic dziwnego że tam kompletnie nie było ludzi. Poza jedną dziwaczną grupką Japończyków, którzy na komendę jakiegoś swojego oberyellow ustawili się w kółeczku i ćwiczyli... no chyba po prostu zajoba. A to machali rękami, a to się ciągnęli za (własne!) uszy i nosy. Komiczny widok.

Z ogrodów powędrowałem w kierunku akweduktu. To niesamowita budowla, składa się na nią kilka kilometrów... akweduktu. Nic dodać, nic ująć. W najwyższym miejscu akwedukt ma około 60 metrów, a pod nim biegnie cała poplątana siatka ulic i autostrad. Wejść na górę podobno można, ale ze skakaniem byłby kłopot, bowiem całość jest dokładnie osiatkowana. A co to, czyżby samobójcy byli tu pozbawieni swoich praw?

Pod akweduktem natknąłem się na ciekawostkę - mieszkanie bezdomnego. Tak, to nie pomyłka - pod kawałkiem wystającej skały zagnieździł się jakiś człowiek. Zorganizował sobie regularny dom, z równo zasłanym łóżkiem, oddzieloną przy pomocy wiszącej szmatki kuchnią i szafkami zbudowanymi z kartonów. A na rosnącym niepodal drzewie powiesił flagę Portugalii. To się dopiero nazywa patriotyzm!

Spod akweduktu rzuciło mnie do centrum handlu i rozrywki, o wdzięcznej nazwie Amoreiras. Ohyda, to taka nasza Galeria Mokotów. Ledwo do tego wszedłem, już miałem ochotę uciekać gdzie pieprz rośnie (no właśnie – gdzie rośnie pieprz?). Ale... po pierwsze tam był KIBELEK (a to jest poważny problem, jak się cały dzień łazi po mieście. Dotychczas znalazłem tylko jeden, nazywał się „urinol” i był tak urokliwy, że nawet zrobiłem mu zdjęcie). I po drugie - trafiłem do działu knajp. No, no... U nas raczej nikt nie zagląda do takich miejsc w centrach handlowych, bo i drogo, i marnie, a tu jest zupełnie odwrotnie. Żarcie znów wyśmienite, a ceny co najmniej przystępne. No i dlatego siedzi tam po prostu tłum. Po raz pierwszy widziałem braki miejsc w knajpach. Tam mnie właśnie uraczono tą, wcześniej wspomnianą, dwulitrową „sopa des legumes” (czyli po naszemu jarzynówką).

A co było potem? Ano, powłóczyłem się po raz kolejny po Górnym Mieście (można tam wracać w nieskończoność) i na koniec dotarłem do domu...

Tyle na dzisiaj. Jutro już piątek. Ale ten czas leci!

Dzień szósty – piątek w Betlejem, czyli zimnoupałzimnoupałzimnoupał

Dzień dobry w piątek, to już piąty i pół dzień mojego pobytu na krańcu Starego Świata.

Najpierw będzie krótkie uzupełnienie do wczoraja, bo przez to wypisywanie uwag z żółtej karteczki zupełnie zapomniałem o jednym ważnym elemencie mojej czwartkowej wędrówki.

Po zwiedzaniu koszmarnego parku Edwarda VI wlazłem w nowoczesną (czytaj: dosyć obrzydliwą) część miasta. Szerokie avenidy, najeżone pędzącymi samochodami, hotele Ritz, Sheraton i inne, których nazwy nawet nie próbuję spamiętać. Musiałem toto przemierzyć żeby dojść do... no właśnie. W końcu doszedłem do terenów Fundacji Gulbenkiania. Calouste Gulbenkian to był ponoć bogaty Ormianin, którego w czasie II wojny światowej „kupiła" Portugalia wraz z całym dobytkiem i posiadanymi przez niego dobrami. A te dobra to ogromna forsa oraz kolekcja dzieł sztuki. I w ten sposób powstał w Lizbonie spory plac, na którego terenie mieści się przeuroczy jardim (czyli ogród) i kilka przeraźliwych betonowych odlewów, zawierających w swoich wnętrzach muzea. Nic jednak dziwnego że to tak wygląda, wszak powstawało gdzieś w latach 60 - 70, już po śmierci samego Gulbenkiana.

Ogród jest czarowny, a dodatkowego efektu dodaje jego położenie – w samym środku pędzącego i warczącego ze wszystkich stron miasta. Oczywiście, jak w całej Lizbonie, w fontannach i stawach pływają sobie złote rybki, a na brzegach siedzą oblizujące się smakowicie koty. Pomiędzy nimi stoi prosegur, czyli ochrona, pilnująca, żeby się to całe towarzystwo nawzajem nie pozjadało.

Tyle ogród, który pozostawia na zwiedzającym bardzo miłe wrażenie. Niestety na koniec podkusiło mnie żeby pójść do muzeum. I po raz kolejny przekonałem się że, co jak co, ale muzeów to ja po prostu nie znoszę. A przynajmniej muzeów w takim stylu - czyli "sal poświęconych [...]", gdzie w gablotkach leżą równiutko poukładane eksponaty. Kompletna bezpłciowość. Obok złotych posążków z Persji, rzymskich monet, greckich skorup i holenderskich Rembrandtów przebiegłem co koń wyskoczy, zatrzymały mnie dopiero dziełka kilku skromnych panów o nazwiskach: Degas, Monet, Renoir . Ale jednak w sumie - lipa z chrzanem.

I tu nasuwa się bardzo ważny ważny wniosek natury ogólnej: jak zwiedzać. Otóż należy sobie koniecznie kupić przewodnik, najlepiej wydawnictwa Pascal. Potem ten przewodnik należy bardzo dokładnie przestudiować i postąpić w sposób następujący: to, co bardzo polecają, zaniedbać (abo zostawić na najgorszą niepogodę), a koniecznie odwiedzić to, o czym napisano że nie warto albo nie należy (bo, na przykład, niebezpiecznie). Tak napisano choćby o przecudnych uliczkach "beco" w Alfamie. Złaziłem chyba wszystkie i ani przez chwilę nie czułem się niebezpiecznie.

A teraz o dzisiaju.
Belém, o ile się zorientowałem, znaczy Betlejem. Dzielnica to ponoć portowa, z jednym wszakże mankamentem - jedyny port, jaki tam zdołałem namierzyć, to była przystań jachtowa. Tak, tak, po trzęsieniu ziemi w XVIII wieku portowość Belém jest raczej umowna i objawia się głównie w knajpach, w których można zjeść przede wszystkim tzw. owoce morza (fuj!).
W Belém jest chyba największy w Portugalii klasztor - Klasztor Hieronimitow. Na szczęście na miejsce dotarłem dosyć rano, bo - jak się okazało - około południa zwalają się tam takie tłumy zwiedzaczy, że się wprost nie daje wytrzymać. A ja sobie przylazłem o miłej wczesnej porze, kiedy jeszcze było puściutko.

Sam kościół, mimo iż widziałem ich wiele w różnych częściach świata, robi duże wrażenie. Gigant. Czy ładny? Hm, właściwie nie wiem. Pewnie, według obiegowych opinii i przyjętych standardów - tak, ale ja bym raczej o nim powiedział "pracowicie zbudowany". Bo, oglądając tę budowlę, wyobraziłem sobie tę pracę, którą trzeba było wpakować we wzniesienie czegoś takiego. I w te wszystkie, widoczne na ścianach, rzeźbienia w kamieniu. Coś niesamowitego.

A potem wszedłem do klasztoru. Zdarli ze mnie... a, nieważne ile, właściwie nie majątek, ale tak naprawdę za nic. Za bogato zdobione krużganki w stylu manuelińskim i patio w stylu francuskim. Błeeee...

Klasztory w Grecji, w Meteorach, zwiedzałem z dziką radością, bo one były "żywe". A tu, mimo widocznego przepychu, ogromu i wspaniałości, znów typowe muzeum. A do tego muzeum wypełnione po brzegi pstrykaczami – producentami przeraźliwych, cyfrowych fotek. No... z jednym wyjątkiem. Natknąłem się na pewną panią, która miała w rekach takiego stareńkiego Pentaxa, jakiego mam i ja. Aleśmy się na swój widok uśmiechnęli...
Zrobiłem trochę zdjęć "pogiętym obiektywem” (czyli rybim okiem). Stwierdziłem że chyba tyko w taki sposób ten monument będzie się dało oglądać. A i tego pewien nie jestem.

W klasztorze spotkałem grupkę Polaków. Przyjechali na jakieś sympozjum, z Siemensa. Jak powiedzieli, wyprawa do Lizbony kosztowała firmę mniej, niż zorganizowanie czegoś podobnego w np. Warriocie w Warszawie.

Co potem? Wieża Betlejemska, do której już nie wchodziłem (kolejne muzeum? Brrr...) i spacerek po brzegu oceanoTagu (bo on tam gdzieś umownie wpada do). Nazbierałem nieco muszelek dla moich miłych sąsiadów (w zamian obiecali blok czekoladowy, warto się więc było napracować) i pogapiłem się na brodzących w Tagu wędkarzy. Obiad tym razem zaliczyłem bezboleśnie, udało się zjeść wszystko, a nawet wyjść z knajpy o własnych siłach.

No i powolutku, mijając most nad Tagiem (Ponte 25 de Abril) wróciłem sobie do mojego centro de cidad, robiąc w międzyczasie kilkadziesiąt kolejnych zdjęć. Ech, miasto, miasto... to jest dopiero ciekawe muzeum...

Tak przy okazji: zdjęć mam już około czterystu, a jeszcze nie ma półmetka mojej wycieczki. Strach się bać co będzie dalej.

Pod domem sensacja - natknąłem się na demonstrację! O co chodziło nie wiem, ale wyglądało to tak: pod ścianą stało około dziesięciu młodych ludzi, którzy trzymali w rekach kartki formatu A4 z wydrukowanym napisem "cośtam cośtam cośtam - BASTA". O Irak raczej nie chodziło, bo bym się chyba jednak zorientował. Obok demonstrantów stało drugie tyle gapiów (czyli też z dziesięć osób, w tym ja) i autobus (!) policjantów. Biorąc pod uwagę to, że demonstracja nie ruszała się z miejsca i nie wydawała żadnego głosu, była to chyba najbezpieczniejsza "zadyma", jaką kiedykolwiek widziałem.

No i to chyba wszystko na dzisiaj.

Aha... bym zapomniał - dlaczego „zimnoupał”? Bo mamy ciekawą pogodę. Przez pół godziny jest idealnie czyste niebo i słońce takie, że z gorąca można zdechnąć, a potem dla odmiany chmury i nawet czasami deszcz. Wtedy temperatura spada do zaledwie 13 - 14 stopni. Ha, i po raz pierwszy widziałem tu prawdziwą kałużę! No dobrze, po piętnastu minutach wyschła...
I, na dzisiejszy koniec, jeszcze jedno spostrzeżenie natury ogólnej. Dookoła wciąż widuję mnóstwo starszych ludzi. Oni są, chodzą po ulicach, funkcjonują i nie wyglądają na wyrzuconych za nawias społeczeństwa. Na ogół są uśmiechnięci. Zupełnie inaczej niż u nas.

Do jutra.

Dzień siódmy – na przekór przewodnikom, czyli inna Lizbona

Dosyć muzeów i miejsc dedykowanych turystom! No, może z wyjątkiem jednego - do oceanarium to chyba pójdę.

Dzisiaj znów się wypuściłem w miasto. Dosyć późno bo, wbrew moim wcześniejszym wnioskom, wyruszanie o świcie nie ma teraz sensu. Rano jest najnormalniej w świecie zimno, temperatura nie przekracza 14 - 15 stopni. A bez słoneczka, ale za to z silnym wiatrem, można się zadygotać z zimna na śmierć.

Wyruszyłem więc około 11 naszego czasu, czyli o 10 miejscowego. No i od razu pognałem w te miejsca, o których mój ulubiony Pascal pisze, że "turyści się tam rzadko zapuszczają". Noooo, z taką rekomendacją to po prostu nie mogłem sobie tej części miasta odpuścić! I się oczywiście nie zawiodłem.
Najpierw znalazłem trzeci z "elevadores", chyba najbardziej stromy - Elevador da Lavra. Ja, człowiek łażący przecież regularnie po górach, wspinałem się wzdłuż torów tego cudaka z językiem zatkniętym za pas. Ale w końcu wlazłem. I tu.... nie, nawet nie zaskoczenie, bo do czegoś takiego już się powoli przyzwyczajam.

Oczywiście, pomiędzy ciasno ućkanymi domami, znalazłem kolejny parczek, jak zwykle cudownej urody. I do tego z jakim widokiem! I z pierwszymi oznakami tego, co towarzyszyło mi przez resztę owego ciekawego dnia - ze, śpiącymi na niemal każdej ławce, ludźmi.
Połaziłem po tym parczku, popodzwiałem starą Lizbonę z góry, i poszwendałem się dalej. Uliczki jak zwykle, wąskie i kręte, a za każdym rogiem coś zaskakującego. A to kolejny kolorowy dom, wyłożony fantazyjnymi "aluzejos", a to świeżo wyprane gacie, a to jeszcze coś.
I tak dotarłem do miejsca, które mnie zatrzymało na dłużej. Otóż niespodziewanie zobaczyłem pomnik... Pomnik to niby nic dziwnego, ale ten był wyjątkowy. Na cokole stał jakiś poważny i zaśniedziały na zielono pan, a dookoła leżały setki (!) marmurowych tabliczek rożnego kształtu i różnej wielkości. Jedne były w kształcie serc, inne imitowały otwarte książki, a niektóre były zwyczajne, prostokątne. Na niektórych były przyklejone owalne zdjęcia, takie jakie znamy z nagrobków. Niektóre zdjęcia były sepiowe, niektóre kolorowe... W pierwszej chwili nie zwróciłem uwagi, ale potem się dopatrzyłem pewnego schematu - na wszystkich tabliczkach były wygrawerowane podziękowania dla niejakiego dr Sousy Martinsa.

O co w tym wszystkim chodzi???

Połapałem się dopiero po dłuższej chwili. Otóż okazało się, że stoję przed wejściem do Lizbońskiej Akademii Medycznej. Podziękowania dotyczyły zapewne jakiegoś zasłużonego lekarza. Jednego tylko nie zrozumiałem - z napisu na pomniku wynikało, że dr Martins umarł pod koniec ubiegłego wieku, a na tabliczkach były daty także całkiem współczesne. Mało tego - obok pomnika sprzedawano kwiaty i świece, a do stoisk co chwila podchodzili ludzie i te świece kupowali i zapalali, a potem stawiali w specjalnych metalowych szafach. Niektórzy stawali te świece także bezpośrednio przed pomnikiem i się do dr. Martinsa MODLILI...

No wiec pytam: dlaczego kretyńskie przewodniki rozwodzą się na temat rzeźbionych krużganków, a milczą na temat tak ciekawego miejsca? Dla mnie to było coś wprost niesamowitego.

Co było potem? Obok pomnika jest park. Park jak park, jeden z wielu w Lizbonie. Ach, cudne to miasto, w którym się nie zajmuje każdego miejsca pod budowę nowoczesnych stalowo-szklanych biurowców, tylko się zostawia takie mnóstwo zieleni. Ale w tym akurat parku zrobiłem kolejną serię zdjęć. Czego? Ptaszorów. Oczywiście były tam standardowe gołębie, ale był także... najnormalniejszy w świecie, rosołowy drób! Kolorowy kogut pod bananowcem to po prostu szopka. No i trzeba było widzieć te durne kury, które próbowały się, razem z gołębiami, zerwać do lotu w miejsce, gdzie przyszedł kolejny dobry człowiek z garściami pokruszonego chleba...

Z parczku zszedłem (bo tu się przecież zawsze albo wchodzi albo schodzi) na ulicę Almirante Ries. Potężna to aleja, jedna z głównych w mieście. I tu była właśnie ta całkiem inna Lizbona... Oczywiście jak zwykle piękna, jak zwykle ciekawa pod względem architektonicznym, ale jakże inna pod względem życia codziennego. Tu zobaczyłem nieprawdopodobną mnogość śpiących na i w kartonach ludzi, nie mających własnego "M". Tu snuły się tłumy takich degeneratów, jakich w Warszawie się tylko czasami widuje. Niesamowite miejsce i nie dziwię się, że szacowne przewodniki usilnie dbają o to, żeby jakiś narwany turysta przypadkiem się w te okolice nie zapuścił.

Idąc i rozglądając się ciekawie dookoła, w pewnym momencie zobaczyłem wspaniały temat zdjęcia – był to stary, odrapany dom z napisem "Crazy Times" i stojąca pod nim, ubrana na wielokolorowo, czarnoskóra k... obieta. Niewiele się zastanawiając wziąłem aparat do reki i... potem to już się tylko szybkim krokiem oddalałem mając nadzieję, że wyjdę z tej sytuacji cało. Okazało się bowiem, że jestem w jakiejś dziwnej, zupełnie murzyńskiej dzielnicy. Odchodziłem szybkim krokiem, a za mną krzyczano, pluto (!) i wygrażano pięściami. Ale jedno zdjęcie mam.

Przez dzielnicę murzyńską przebiłem się do Praça de Martim Moniz. Tu też było mnóstwo różnokolorowych i dziwnych ludzi, ale wyglądało to już nieco... spokojniej i normalniej. W poszukiwaniu sraczyka wlazłem do „Centrum Handlowego Moniz" i... olaboga, takiego "centrum handlowego" to ja jeszcze nie widziałem! Wewnątrz były same stragany z chińską i indyjską odzieżą. Tyle, że te stragany to najczęściej po prostu stare kartonowe pudła, ustawione w bezładnie w przejściach. A na ścianach przylepiono taśmą klejącą kartki z wydrukowanym napisem "zakaz filmowania i fotografowania". Dzisiaj jeszcze go respektowałem, ale chyba pójdę tam jeszcze raz, a wtedy nie będę już taki grzeczny.

A na stoisku z indyjskim żarciem pogadałem sobie z autentyczną "indianką" z kropką na czole. Jak się dowiedziała, że jestem z Polski, to zrobiła TAAAAAAKIE oczy.

Tak przy okazji: jakie obce języki są tu najczęściej słyszane? Nie, bynajmniej nie polski. Francuski, hiszpański (to akurat nic dziwnego) i... rosyjski. Tak, tak, sowietów jest tutaj ogromna mnogość.

Wieczór znów w Baixie. Jeszcze jedna "scena żebracza" - młody chłopak, akordeonista, z pieskiem trzymającym w pyszczku pojemnik na pieniążki.
I kolejna godzinka w nowoodkrytym internetowym gniazdku, gdzie jest i taniej i sympatyczniej, niż w dwóch znalezionych wcześniej.

No cóż, na dzisiaj tyle.

Do niedzieli, już drugiej w tym naprawdę przepięknym miejscu.

Dzień ósmy - niedziela, pora odpoczynku. Dla wszystkich.

Miejscowe słoneczko obudziło się dziś rano, popatrzyło na świat przez swoje okno i powiedziało "aaaaa tam, pier....., dzisiaj nie robię". Zasunęło firankę z ołowianoszaroburych chmur i poszło spać. Na szczęście wiatr, który wiał nieprzerwanie od mojego przylotu, powiedział dzisiaj to samo. Tak więc co prawda jest kompletnie pochmurno, ale w sumie zrobiło się cieplej niż było przez ostatnich kilka dni. Ale z kolei przez pół dnia popadywał sobie deszczyk. Też niedzielny i taki jakby od niechcenia, mniej więcej dziesięć kropelek na metr kwadratowy. Ale dla zwariowanego fotografa upierdliwe jest to paskudztwo niepomiernie, bo nakapuje prosto w obiektyw.

Nowinek dzisiaj raczej nie będzie, z kilku powodów. Najważniejszy to ten, że właściwie prawie wszędzie już byłem i teraz odwiedzam sobie wolnym kroczkiem miejsca już raz "zaliczone". Patrzę dookoła oczami mniej żądnymi nowych wrażeń, ale za to bardziej nastawionymi na wyszukiwanie ciekawych tematów do zdjęć. Dzisiaj ponownie obłaziłem Alfamę, Graçę i kilka innych okolicznych dzielnic.

W Alfamie, która i w dzień powszedni żyje własnym i oderwanym od rzeczywistości życiem, niedziela to czas, można powiedzieć, nadspokoju. Ludzie snują się leniwie z zaułka w zaułek, siedzą na przydomowych ławeczkach, w knajpkach albo w oknach swoich domów. A z wnętrz tych domów dobiegają niedzielne odgłosy: z jednych msze, z innych szczekanie garów. I roznoszą się wonie niedzielnych obiadów. Właściwie to przecież tak samo jak u nas, tyle że przy takim zagęszczeniu domostw, jakie tam jest, wszystko razem wytwarza szczególny, swojski klimat.

Znów zrobiłem około pół setki zdjęć, ale tym razem sporo "z brzucha", w ciemno. Nawet nie dlatego, że spotykani tu ludzie są do fotografującego jakoś źle nastawieni (bo nie są) ale dlatego, że w chwili, kiedy się podnosi aparat do oka, albo się spokojnie odwracają, albo zamierają w sztucznym bezruchu. A ja chce mieć miasto z ludźmi takimi, jacy są na co dzień.

No i tyle by było dzisiaj...

Ach nie, zapomniałbym. Jak tylko wyszedłem z domu, to zauważyłem, że coś się wokół dzieje nienormalnego. Ulice były wyłączone z ruchu i obstawione policją. Co to? Hehe, wygląda na maraton, a przynajmniej takie słowo pojawiało się na leżących ulotkach i rozwieszonych tu i ówdzie afiszach. Jeśli ktoś z czytających zna niejakiego Darka, to zrozumie moje (miłe) zaskoczenie. Natychmiast wysłałem mu smsa z życzeniami.

I znów kilka spostrzeżeń natury ogólnej:

Lizbona pęka w szwach od różnych i różniastych, mniejszych i większych, knajpek. Są dosłownie wszędzie, czasem po kilkanaście na jednej malutkiej uliczce. I tak się w pewnym momencie zacząłem zastanawiać - jak toto żyje, jak się im wszystkim udaje przetrwać? To chyba proste – po pierwsze w tych knajpkach jest wszystko (to są i sklepy, i ciastkarnie, i kawiarnie i restauracje zarazem), a po drugie jest tam naprawdę tanio. Podejrzewam, że poza niedzielą (kiedy zresztą sporo knajpek jest zamkniętych) ludzie po prostu nie robią sobie obiadów w domu, tylko jedzą w pobliskich "pastelariach" (bo tak się to tutaj nazywa). A że są to firemki rodzinne, malutkie, i nie nastawione na wielkie zyski oraz wytwornych gości, to żarcie jest wręcz wyśmienite, typowo "domowe" (u nas by natychmiast napisano „żarcie babuni”). Jak już się w końcu odważyłem do tych miejsc wchodzić (na początku obawiałem się przede wszystkim o barierę języka), to je doceniłem. A z językiem, jak się okazało, problem nie jest wielki, bo jeśli nawet nie ma kogoś kto by mówił po angielsku, to albo prosi po sąsiada który zna choć kilka słów, albo staje na głowie żeby się dogadać na migi. Ale i tak najważniejsze jest to, że słowo "winho" wymawia się po prostu "wino".

Jeszcze jedno. Żebracy. A właściwie nie tyle typowi żebracy, co raczej "ludzie proszący o pieniądze". U nas się to oczywiście też spotyka, ale raczej sporadycznie. Tutaj jestem co najmniej kilkanaście, a czasami i kilkadziesiąt razy dziennie zaczepiany przez przygodnych, i wcale nie wyglądających źle, ludzi słowami: "do you speak English?". Z początku odpowiadałem, że oczywiście, ale szybko się nauczyłem, że lepiej w takiej sytuacji zacząć szwargotać po polsku. Jeśli się spróbuje odpowiedzieć cokolwiek w jakimkolwiek języku choć w miarę typowym, rozmówca natychmiast nań przechodzi i zaczyna obrazowo tłumaczyć, że „od tygodnia śpi pod mostem, spotkało go nieszczęście (najczęściej można się dowiedzieć, że go właśnie okradziono), nie ma co jeść” itd. I nie obrazi się, jeśli ktoś go poratuje jakimś malutkim "coinem". Owszem, czasami można takiemu coś dać, ale jakby się tak chciało być dobrym dla wszystkich, to by się w kilka dni poszło z torbami. Pustymi oczywiście. Cóż, co kraj to obyczaj...

No to chyba tyle wieści niedzielnych. Co jutro - się zobaczy. Jak się już obudzi, odsłoni żaluzje, otworzy okno i popatrzy w niebo i zobaczy, czy jest może niebieskie, czy znów szroburobezbarwne.

Dzień dziewiąty – Lizbona nowoczesna

Dzisiaj poznajemy inne oblicze tego sympatycznego miasta, czyli Lizbonę (podobno) nowoczesną.

Ale najpierw o słoneczku. Miałem racje, ono wzięło (mam nadzieje, że bezpłatny) urlop. Dzisiaj już świeci, chociaż z przerwami na chwilowe zachmurzenie. I całe szczęście, bo jak już świeci to podgrzewa temperaturkę do nieznośnej... temperaturki. Na szczęście tym razem rzuciło mnie nad Tag, więc za bardzo tego patelniowania nie czułem.

Na początek lizbońskie metro. Pierwszy raz miałem tutaj okazję skorzystać z tego środka transportu. Jakie wrażenia? Ano, różne. W Warszawce mamy zaledwie pół metra metra i gdyby porównywać te dwa metra na metry, to tutaj byłoby metra pewnie z metrów pięć. W Lizbonie są cztery linie i obsługują praktycznie całe miasto, od północy do południa i od wschodu do zachodu (także słońca). Linie są tak ze sobą poplątane, że można, nie wychodząc z podziemnego świata, jeździć w kółko. To były plusy, a teraz będą minusy. U nas swojego czasu toczyła się zagorzała dyskusja czy wagoniki maja być ruskie czy nieruskie, i ma ich wystarczać na 3/4 peronu, czy mają koniecznie zapełniać cały peron. Tu problemu nie ma - wagoniki zajmują 1/2 peronu i, jak ktoś tego nie wie, to pędzi w wywieszonym ozorem żeby w ogóle wsiąść. A w godzinach szczytu ludzie wbijają się do wagonów metodą wskakiwania na siłę, z rozpędu.

Stacji poznałem na razie zaledwie kilkanaście i mogę powiedzieć jedno: najbrzydsza z warszawskich jest dużo ładniejsza od najładniejszej lizbońskiej. A miałem okazję przejechać całą najnowszą linię, z centrum aż do terenu EXPO 98, czyli do stacji Oriente. Nawet nie chodzi o to, że stacje są jakieś wyjątkowo paskudne albo brudne (tu zresztą w ogóle jest baaaardzo czysto), ale są takie... bo ja wiem, ponure. Wynika to chyba przede wszystkim z bardzo nikłego oświetlenia. Ale także z tego, że stacje są wielgachne, głównie wzwyż. Nic wszakże dziwnego, lizbończycy mieli je gdzie, pod tymi wszystkimi siedmioma górami, zbudować.

Metrem dojechałem do tzw. Parku Narodów (czyli terenów, gdzie w 1998r. odbywała się wystawa Expo), ponoć najnowocześniejszego miejsca w Lizbonie. Jakie wrażenia? Hm... pewnie gdybym tam trafił w latach osiemdziesiątych to bym oniemiał z zachwytu, ale dzisiaj nie zrobiło to na mnie oszałamiającego wrażenia.

Po dojechaniu do stacji Oriente wychodzi się z metra i trafia... no, oczywiście, do wielkiego Centro Comercial, czyli do kolejnej Galerii Młotów w wydaniu portugalskim. Niezależnie od położenia wprost nie znoszę takich miejsc, więc uciekałem stamtąd tak szybko, jak to tylko było możliwe. A bydlak jest ogromny i sprytnie usytuowany, bo można albo przejść przez sam jego środek, albo obejść nadkładając tak z kilometr. Więc wlazłem i przelazłem, psiocząc na czym świat stoi. No, ale żeby już być całkiem sprawiedliwym, na końcu mojej wycieczki jednak tam wróciłem i to zupełnie świadomie, albowiem były tam:
a) kibelek,
b) wyborna zuperia. W ogóle różniaste zupki to specjalność Portugalczyków.

Tutejsze zupki są takie kremiaste, niebywale esencjonalne i naprawdę wyboooooorne. Dzisiaj, po doświadczeniach poprzednich dni, byłem już na tyle mądry, że kupiłem sobie TYLKO zupkę, dzięki temu wyszedłem z knajpy o własnych siłach (bo znowu dostałem tego tak około półtora litra....).

Na samym terenie Parque De Naçoes nie popadłem w euforię. Owszem, to ogromnie sympatyczny teren, w którym - można by to chyba tak ująć - jest mnóstwo powietrza (dla odróżnienia od "starej" Lizbony, gdzie jest ciasno i gęsto). Są tu fantastyczne miejsca typu park wodny (niestety jest jeszcze przed sezonem, więc nie jest do końca czynny), czy cała seria fontann strzelających w górę wieloma metrami sześciennymi wody. W ogóle "wodność" tego terenu jest cudowna.

Niestety jedna z głównych atrakcji Parku, Wieża Vasco da Gama z, ponoć, najpiękniejszą panoramą Lizbony, była "encerrado z powodu przebudowado", w związku z czym nie obejrzałem panoramy Lizbony z wieży, a jedynie panoramę wieży z Lizbony. W tej sytuacji do zwiedzania pozostało mi jedynie oceanarium...

Nie, nawet nie będę próbował tego szczegółowo opisywać. Powiem tylko tyle: siedziałem w nim chyba ze cztery godziny i gapiłem się jak sroka w kość na te wszystkie rekiny, płaszczki, ośmiornice,... nurków, i inne pomniejsze ryby (pomniejsze, czyli tak do metra wzdłuż lub wszerz).

W lizbońskim oceanarium zasymulowano cztery prawdziwe oceany i, w centralnej (największej) części, jeden ocean "ogólny", w którym pływają właśnie te największe stwory. Wszystko to ogląda się w dwóch etapach - najpierw z góry, z poziomu powierzchni morza (tu, na przykład, można obejrzeć całe stada pingwinów, dla których nawet spreparowano sztuczny lodowiec), a potem z dołu - tak jakby z okolic dna oceanu. I tu i tu wrażenie jest wprost n i e s a m o w i t e. Panoramiczne szyby, o szerokości kilkunastu metrów i podobnej wysokości wywołują wrażenie, że się jest pod wodą, otoczonym przez te wszystkie pływające stworzenia.
Tylko jedna rzecz, moim zdaniem, nieco zgrzyta. Ponieważ cała instytucja ma oczywiście ambicje by, oprócz dostarczania rozrywki, być placówką edukacyjną, są pokazane różne dodatkowe plansze i wystawy. A jedna z nich dotyczy pożytków, jakie człowiek czerpie z oceanu. Różne rzeczy można na tej miniwystawie obejrzeć, ale między innymi są tam... puszki z rybami! To jednak trochę głupie uczucie - jak się spojrzy na lewo, to się widzi rybcie żywe, a jak na prawo - rybcie w tomacie. Należy tylko mieć nadzieje, że te rybcie (chodzi mi oczywiście o te w wersji żywej) są wystarczająco głupie, żeby tego nie rozumieć...

I to właściwie tyle na dzisiaj.

No, może jeszcze jedna rzecz. Przyziemna nieco, ale za to jaka sympatyczna. Otóż degustuję tu różne rodzaje wina. I takie bardziej markowe i, ostatnio, na próbę kompletne sikacze (przynajmniej teoretycznie) - czyli np. wina z kartonika, sprzedawane po 65 centów za litr. No i, nie powiem, mniam, mniam. Chciałbym, żeby w naszym ukochanym Polandzie dało się kupić wino za dwa i pół złotego, o takiej jakości jak te tutaj. Bo, mimo ogromnego patriotyzmu, rodzimego produktu o wdzięcznej nazwie „Leśny Dzban” do dzisiaj się nie odważyłem spróbować (ci, którzy to cudo widzieli, wiedzą o co chodzi, a pozostałym życzę, żeby się nigdy nie dowiedzieli).

Dzisiaj się żegnam nieco wcześniej, bo z wieczorka chcę spróbować porobić nieco zdjęć okołowieczornonocnych.

Dzień dziesiąty – Bombowa Ulica i Kręte Kobiety

Rewolucyjnych nowości już raczej nie będzie, zostało już tylko kilka ostatnich dni, które zapewne spożytkuję na łażenie po mieście, rozglądanie się, i spokojne naświetlanie klatek kolejnych filmów.

Dzisiaj na początku trafiłem na Bombową Ulicę. Nie, nie chodzi o ulicę terrorystów, ale o ulicę, nazwijmy to, hydrauliczną. To w ogóle jest zadziwiające do jakiego stopnia występuje tu wąska specjalizacja. Jak na jakiejś ulicy są sklepy z rybami, to cała seria, a jak z bombami - to też kilkanaście obok siebie. No więc trafiłem w miejsce, gdzie na wystawach stały (albo leżały) bomby, krany, rurki, złączki, kolanka, śrubunki, mufki, nyple,...

I właśnie na tej ulicy w końcu zrozumiałem dlaczego strażacy nazywają się tutaj „bombeiros”. Bo oni, przy pomocy bomb, bombują wodę na pożar...
A potem, zaraz za Bombową Ulicą, zaczęło się coś, czego wcześniej nigdy nie doświadczyłem. I, tak jak z "tematycznymi" ulicami, to też było dzisiaj tematyczne. Co kilkaset metrów byłem zaczepiany przez nieznane mi panie, najwyraźniej spragnione szalonej miłości. Pierwsze ze spotkań było najstraszniejsze, bo jeszcze się nie domyśliłem że to jest Pani Kręta (czyli, według tutejszej pisowni, Señora Curva). Kompletnie na coś takiego nie wyglądała, bo ważyła chyba z tonę, średnicy w najszerszym miejscu miała ze dwa metry z okładem, a o wieku przez grzeczność nie wspomnę. Najpierw mnie standardowo zapytała, czy "ju spik inglisz" i, zanim zdążyłem wyjść z osłupienia i się opędzić, zapytała czy może bym chciał "mejk law uyt mi". Włosy mi się na głowie zjeżyły... A ona, zapewne widząc mój wyraz twarzy, dodała: "za niedużo many". No, tu już troszkę przesadziła - nie dosyć, że szuka jelenia, to jeszcze oświadcza, że mu mało zapłaci??? Hm... no chyba że coś źle zrozumiałem?

Od tej chwili już tak było w kółko. Nic nie rozumiem - poruszałem się w tych samych obszarach co zwykle, w podobnych porach, wiec dlaczego akurat dziś? Czyżby mój wygląd się aż tak zmienił? Aż tak już źle wyglądam, czy też z niewiadomych przyczyn sprawiam wrażenie przebogatego i żądnego erotycznych przygód cudzoziemca? Okropność.

Pisałem już o tym, że jestem codziennie nagabywany abym sobie kupił takie czy inne narkotyki. Cóż, tutaj jest jak jest, i po prostu trzeba się przyzwyczaić. Sprzedawcy na szczęście nie są nachalni i jak się pokręci głową na "nie", to się najczęściej od razu oddalają. W najgorszym razie rzucą za człowiekiem jakiś komentarz, którego się (zapewne na szczęście) nie rozumie.

Ale dzisiaj zobaczyłem drugą stronę medalu, czyli ilustrację tego o czym się ostatnio dowiedziałem - że w Portugalii zażywanie narkotyków nie jest karalne. Włócząc się bez wyraźnego celu trafiłem do dzielnicy, w której chyba co druga napotkana osoba była nieźle naćpana. Mało tego, co parę metrów siedzieli dziwni ludzie i albo palili jakieś osobliwe lulki, albo wdychali coś, co wcześniej spalili na kawałkach folii aluminiowej. Widok wprost przerażający. Przerażająca jest też jakaś, bo ja wiem, obojętność – pomiędzy tymi ludzkimi strzępami przechodzą i biznesowi garniturowcy i umundurowani policjanci, a wszyscy jakby nie zauważali tego, co się obok nich dzieje.

I w ogóle na ulicach Lizbony jest mnóstwo, najczęściej bardzo młodych, ludzi wyglądających na kompletne biologiczne wraki. Tak więc powtórzę: miasto jako miasto prześliczne, Portugalczycy w znakomitej większości przemili i gościnni, ale ciemne strony tej metropolii też na każdym kroku widać. Wystarczy się choć troszkę oddalić poza tereny wyznaczone przez kolorowe przewodniki.

Obserwacja kolejna to jakaś przedziwna fascynacja Portugalczyków Wschodem. Rosją, Ukrainą, Białorusią. W kioskach można bez najmniejszego trudu kupić gazety stamtąd, dzisiaj nawet znalazłem - pisany cyrylicą! - dziennik "Głos Portugalii". A jak wszedłem do sklepu z płytami, to na ekranie zamontowanego na ścianie telewizora "leciał" rosyjski film (oczywiście z portugalskimi napisami). Na ulicach i w knajpach można bez wytężania uszu usłyszeć rosyjski język, i to nie tylko w wykonaniu oryginalnym. Mnóstwo Portugalczyków (uważa że) umie go używać. Śmiesznie to najczęściej brzmi, ale przy odrobinie dobrej woli da się czasami coś zrozumieć.

No i na koniec dzisiejszych opowieści miła przygoda sprzed mniej więcej godziny. Stoję ja sobie oparty o jakąś balustradkę i przez obiektyw aparatu obserwuję ulicę w nadziei, że mi coś wpadnie w oko, a tu nagle podchodzi do mnie lekko starszy facet o nieportugalskim wyglądzie i czyściutką oksfordzką angielszczyzną pyta co ja tak obserwuje i jakie właściwie zdjęcie chcę zrobić. W pierwszej chwili chciałem coś odpyszczyć po polsku (patrz wcześniejszy list o proszaczach pieniędzy), ale facet na żebraka ani naciągacza nie wyglądał. No więc grzecznie odpowiedziałem, zresztą zgodnie z prawdą, że tak sobie stoję i obserwuje zwykłe życie ulicy. A gość pociągnął rozmowę dalej i w ten sposób, dodając słowo do słowa i zdanie do zdania, przegadaliśmy godzinkę. Zastanawiała mnie tylko ta jego czyściutka i świetnie zrozumiała angielszczyzna... A także to, że i on zdawał się mnie rozumieć.

Wreszcie rozmówca zapytał mnie skąd jestem. No to ja, że z Polski, a on na to, że on z Irlandii. O rany, ale się w tym momencie spociłem... ja jednak mam świadomość, że mój Inglisz to raczej Phinglisz, ale chyba tym razem wyszedłem w miarę obronną ręką. No, prawie, bo jak mu się pochwaliłem, że tę wycieczkę dostałem w prezencie od znajomego, to mnie zapytał, czy to jest mój „good friend”... No pewnie! Nawet very good! I tu się wkopałem, bo następne pytanie brzmiało „are you a gay?”. Cholera, nie wiedziałem że to był idiom... Tłumaczyłem się z gafy machając rękami, ale nie wiem czy mi do końca uwierzył.

I, jak mawiał profesor mniemanologii stosowanej, Jan Tadeusz Stanisławski, to by było na tyle.

Dzień jedenasty – już dalej nie można, czyli Cabo da Roca

Tę wycieczkę odkładałem z dnia na dzień. Czekałem na pogodę jak drut i typowy południowy upałek. Ale jako że upałek nie nadszedł, a dziś mojej lizbońskiej awantury dzień przedostatni - postanowiłem że, mimo gęstych chmur, wyruszam. I dobrze uczyniłem, bo pogoda się w kocu zrobiła wprost prześliczna. Słonce, ale trochę za chmurami, ciepło, ale nie upalnie. No, może nieco przesadzam - chwilami można było ducha wyzionąć.

Wsiadłem do pociągu niebylejakiego (cały czas nie mogę zrozumieć jak oni to robią, że ich pociągi są tak czyściutkie, cichutkie, nie-śmierdzące, i do tego punktualne. Do kompletu przed każdą stacją jest zrozumiała (!) zapowiedź, a w międzyczasie z głośników cichutko "leci" przesympatyczny jazzik) i pojechałem do Cascais. Cascais to miejscowość typu wypoczynkowego z, podobno (przewodnik!), pięknymi plażami. Zdjęcie tej, rzekomo cudnej, plaży zrobiłem dla potomnych ku przestrodze - żeby, jeśli komuś przyjdzie do głowy pomysł aby przyjechać do Cascais w celach wczasowych, dobrze się zastanowił. Piaseczek, trzeba przyznać, czyściuteńki i prześliczny. Sama plaża też wysprzątana do połysku, nawet jeszcze było widać ślady jakiego pojazdu gąsienicowego. Ale poza tym koszmarek. Placek piachu, otoczony betonowo - kamiennym murem, a nad tym wszystkim restauracje i hotele. I tuż obok składowisko sieci rybackich oraz zwyczajny śmietnik. Po prostu raj.

Przez samą miejscowość przemknąłem co koń wyskoczy i dotarłem do nieplażowej części wybrzeża, czyli do klifów. Nooooo.... i to już było coś pięknego. Siedziałem, wspinałem się w górę i spuszczałem w dół, łaziłem, robiłem zdjęcia i słuchałem huku fal wielkości małej kamienicy. Tak na oko z kilkanaście metrów. A pryskało toto w górę na kolejnych kilkanaście. Piękne. I mokre.

Jak mi się już w końcu znudziło, to wsiadłem do autobusu (znów: czysty, punktualny, cichy) i przemieściłem się tak daleko na zachód, jak tylko się dało - czyli aż na przylądek Roca (Cabo Da Roca). Ach, jak zwykle ten mój niezawodny Pascal... Napisali, że właściwie to tam nic, poza latarnią morską i knajpą, nie ma, i że co prawda można tam pojechać, ale właściwie nie bardzo wiadomo po co. Angole (autorzy) idioci. Bo to miejsce jest po prostu przepiękne. Widoki takie, że... ach, powiem dosadnie, że aż dupę urywa. Do tego możnaby tam po prostu przyjechać na wędrówkę z plecakiem - z jednej strony jest kotłujący się Atlantyk, a z drugiej fantastyczne góry. I to nie jest żaden ersatz, to wszystko czysty żywy granit! Połaziłem troszkę, ale czasu nie miałem, niestety, zbyt dużo.

I jeszcze jedno. Wszystko dookoła jest porośnięte jakimiś gruboszowatymi sukulentami, które o tej porze roku właśnie kwitną na żółto. Są to kwiaty wielkości spodka, a jest ich tysiące. Obśmiałem się z jakichś niemiaszków, którzy podeszli do tego żółtozielonego pola i, z zachwytem przechodzącym w ekstazę, powtarzali "kakti, kaaakti...". Hehehe, jakby chodzili do porządnej szkoły toby odróżniali kaktusa od sukulenta...

Jakieś zdjęcia, w celach dokumentacyjnych, zrobiłem, ale nastroju miejsca nie odda nic. A także dźwiękowego tła, czyli łomotu fal rozbijających się o wystające przy brzegu skały. To znaczy – tak naprawdę z pięćdziesiąt metrów pode mną, bo klif ma tam gdzieś z tyle.

Na zakończenie dnia "skoczyłem" do Sintry, ponoć ostatniej królewskiej siedziby władców Portugalii. Miejscowość bardzo ładna, położona w zalesionych wąwozach, ale niestety mocno spaskudzona przez turystykę. Na każdym kroku stoją stragany i sklepiki z tutejszymi atrakcjami, czyli wielokwieciście malowaną ceramiką i haftowanymi szmatkami. Cóż, musze przyzna że z Portugalii przywiozę chyba tylko porto i wspomnienia, bo niczego, na czym by było warto na dłużej oko zaczepić, dotychczas nie znalazłem.

Tak przy okazji moich wcześniejszych zachwytów sukulentami... Cały czas zastanawia mnie tutejsza roślinność. To jest coś zupełnie niebywałego, bo jej wygląd nie ma charakteru typowego kraju południowego. Po pierwsze jest wprost niesamowicie zielono, a po drugie nie (tak jak na przykład w Grecji czy Hiszpanii) rosną tu tylko oliwki, kaktusy i palmy, ale spotyka się razem wszystko, co sobie można wyobrazić. Palmy oczywiście są, kaktusy też. Nawet w sporych ilościach. Ale zaraz obok potrafią rosnąć (właśnie teraz kwitnące) kasztanowce, eukaliptusy i pomarańcze. Rosną też dziko rośliny, które u nas się uprawia w skrzynkach na balkonie, ale miedzy nimi można bez trudu znaleźć całkiem standardowe, "nasze" chwasty. A dzisiaj, jadąc autobusem, widziałem typowo polskie pola z ziemniakami. Po prostu jest wszystko. Ciekawe – czy stonka też?

No i ludzie też są jacyś tacy... niepołudniowi. Nie ma w nich temperamentu Włocha, Greka, czy Hiszpana. Są, hm, ... normalni.

Tyle na dzisiaj. Jutro dzień ostatni, a potem będzie sobie można przez jakiś czas odpocząć od moich przydługich wypracowań.

Aż do następnego razu.

Dzień dwunasty – wrażenia przedostatnie

Hej hej z krańców świata!

Pane Havranek, to już je konec.... no, prawie. Samolot do Wiednia odleci jutro o czternastej czasu miejscowego, czyli o piętnastej polskiego, a więc jeszcze zdążę troszkę połazić i odwiedzić jakieś już-stare miejsca.

Dzisiaj "dowaliło". Co? Ano słoneczko. Jest znów tak ciepło, jak było zaraz po moim przyjeździe. Albo i cieplej. Nawet miejscowi pozdejmowali czapki i szaliki chociaż, jak podejrzewam, pewnie je trzymają w podręcznych walizach, żeby być przygotowanym na nagły spadek temperatury poniżej 25 stopni.

Rozczulające jest to ich przywiązanie do "tematycznych" ulic. O ulicy z bombami już pisałem, ale są tu i ulice suszonych ryb, i ulice elektryczne, i mnóstwo, mnóstwo innych. Oczywiście tak nie jest wszędzie, to nie dotyczy najgłówniejszego centrum, bo tam wszystkie ulice są Ulicami Naciągaczy Bogatych I Grubych Turystów.

Dzisiaj trafiłem na ulicę, która się chyba powinna nazywać Rua Da Ortopedia. Coś i śmiesznego i przerażającego zarazem. Stroma (!) uliczka, wzdłuż której są prawie same sklepy ze sprzętem dla ludzi z upośledzeniami narządów ruchu (prawda że mi wyszło niezwykle mądre zdanie?). Przed sklepami stoją rzędem wózki inwalidzkie, a w drzwiach, w stojakach jak na parasole, laski. W sklepach sprzedaje się też buty... bez pary.
Jednak największy czarny humor to wystawy - w oknach i drzwiach wiszą pojedyncze nogi od manekinów, tak żeby każdy od razu wiedział o co chodzi.

W ogóle Portugalczycy wyraźnie nie grzeszą wielkim polotem jeśli chodzi o wystawy swoich sklepów. Właściwie dbają głównie o to, żeby klient zobaczył "z czym jest sklep". No, może troszkę przesadzam, ale jak na stolicę państwa o wielowiekowej historii to akurat wygląda raczej mizernie. Ale może to i dobrze? Bo przynajmniej jest jakiś klimat, a nie wszędzie tylko plastik, szkło i aluminium.

Zapomniałem o czymś napisać wcześniej, więc będzie teraz. Nacji tu co niemiara. Mnóstwo skośnookich Japończyków, sporo Rosjan, masa Niemców, troszkę Portugalczyków. I jest jeden licznie reprezentowany naród, który od razu się rzuca w oczy - najpaskudniejszym zachowaniem. Na przykład w oceanarium nie wolno fotografować z lampą błyskową, a ten naród ma to gdzieś. Przedstawicieli tej narodowości słychać zawsze na odległość, bo chyba się uważają za najważniejszych na świecie. Śmiecie ci sympatyczni ludzie oczywiście rzucają wprost pod siebie.
To Francuzi. Po tym co widzę tutaj, i po tym, co widziałem we Francji (a w światowym Paryżu zwłaszcza) niech mi nikt nie wmawia, ze Francja to centrum europejskiej kultury. Bo to tak naprawdę jest wprost przerażający zaścianek.

No i na tym będzie koniec.

No, może jeszcze nie, może jakieś małe wstępne podsumowanko.
Przyjechać tu było bardziej niż warto i każdemu taką wycieczkę mogę tylko polecić. Tak przy okazji - spotkani kilka dni temu Polacy powiedzieli mi, że ponoć teraz już latają do Lizbony jakieś tanie linie lotnicze, a do tego lot odbywa się bez przesiadek.

Trafiłem na świetny okres, bo już jest ciepło, ale jeszcze nie bardzo gorąco. I do tego odnoszę wrażenie, że dopiero teraz, pod koniec mojego pobytu, zaczynają występować pierwsze symptomy inwazji turystów. Od dwóch – trzech dni snują się całe tłumy ludzi gadających nie-po-portugalsku, a na ich czele zawsze sunie półprzewodnik z wystawioną do góry flagą, parasolką, albo innym znakiem rozpoznawczym. Dość mało przyjemne są te ludzkie tramwaje i bardzo łatwo pod nie wpaść.

Przesyłam pozdrowionka ciepłe i prawie ostatnie.

Dzień trzynasty – nie pechowy ale, niestety, ostatni...

Pół dnia. Tyle jeszcze było zanim zaczęła się moja wędrówka do Polandu.

Rano wstałem jak co dzień i zabrałem się za pakowanie - żeby jeszcze uszczknąć choć chwilkę czasu i połazić po już-dobrze-znajomych miejscach. Wcisnąłem dobytek do plecaka przy pomocy rąk i nóg, porzuciłem cały mój majdan w pokoiku, pani pensjonenciarce pokazałem na migi że wrócę około dwunastej, i po raz ostatni wyruszyłem w miasto.

Dzień jak co dzień. A to na ławce śpi jakiś dziwny jegomość, a to zaczepia mnie znajomy sprzedawca haszyszu. Ale jeden bezdomny typ mnie zachwycił. Widziałem go poprzedniego dnia wieczorem, jak sobie słodko spał przed witryną ekskluzywnego sklepu, a obok leżała spokojnie czerwona czapeczka służąca mu za skarbonkę. No i dzisiaj rano spotykam to indywiduum ponownie. Widzę że właśnie wstało, bo się jeszcze leniwie przeciąga i przeciera zaspane oczęta. Obok leży ta sama czapeczka, a w niej te same centy (nikt ich przez noc nie ukradł, dziwne). I teraz będzie najlepsze - otóż bezdomny jegomość sięga do kieszeni i wyciąga telefon komórkowy... Pewnie musiał zadzwonić do innego bezdomnego. I jak tu nie powiedzieć, że zdobycze techniki stały się dostępne dla wszystkich?

Cóż, południe, pora się zbierać. Biorę swoje graty, pakuję się do aerobusu i zaczynam podróż w kierunku kraju ojczystego. Przed odjazdem ostatni rzut oka na uliczny termometr, jest 20 stopni. Tyle, że zaczyna się chmurzyć...
I znów lotnisko jak lotnisko, a samolot jak samolot. Tym razem lecimy liniami austriackimi, nowym wydaniem Boeinga 737. Obsługa fantastyczna, żarcie palce lizać. Jednak przed samym startem zaczyna padać deszcz.

Z Lizboną żegnam się w tempie ekspresowym. Nie ma rozległych widoków, samolot natychmiast wchodzi w gęste chmury. I tak jest aż do Hiszpanii, w której wita nas piękna i słoneczna pogoda. Widoki cudne (wywalczyłem ostatnie miejsce przy oknie). Pireneje w śniegu, w śniegu jest też ogromny obszar we Francji. A to zaskoczenie...

Wiedeń. Na przesiadkę mamy godzinę, trzeba się nieco spieszyć. Ale to nie kombinat w stylu Frankfurtu, wiedeńskie lotnisko ujmuje pewnego rodzaju przytulnością, robi bardzo dobre wrażenie. W przelocie minizakupy - litrowa butelka znakomitego Jaggermeistera - i zostajemy wsadzeni do samolotu PLL LOT.
Ech, szkoda gadać...
"Fly or not, but never by LOT".

Pasażerowie są żądni wina. Czerwonego. Ale takiego akurat nie ma. Stewardessa przeprasza i radzi, żeby pisać petycje do dyrekcji LOTu. Bo podobno „one ten problem zgłaszają, ale nikogo to nie obchodzi”. Pilot, jak to zwykle bywa, nadaje ogłoszenia parafialne. Na jakiej wysokości, z jaką prędkością i tak dalej. Cóż, w samolotach obcych linii udawało mi się zrozumieć takie komunikaty wygłaszane w obcych językach, a w naszym nie rozumiałem ni w ząb po polsku. Dykcja na dwóję z minusem, a może i z trzema.

Niestety najgorsze miało dopiero nadejść, choć tym razem to już nie była wina linii lotniczych. Otóż udało mi się zrozumieć, że w Warszawie na termometrach jest pięć stopni. Haha, dobrze, że chociaż powyżej zera.

No i tak się zakończyła wielka podróż babci dookoła stołu, czyli prawie dwutygodniowa wizytacja Lizbony w wykonaniu Pana Macieja R.

Pozdrawiam twardzieli, którym udało się dobrnąć do tego miejsca i żegnam się aż do następnego razu (który, mam nadzieję, kiedyś nastąpi).

Maciej (R).

Suplement - część pierwsza

Nie trzeba było rok temu mówić, że sie Wam podoba. Teraz znów będę Was zasypywał stertami zupełnie niepotrzebnych słów. Ale chcieliście, no to macie.

Tegoroczny dziennik to chyba właściwie nocnik, bo o ile mi wiadomo w Polandzie jest już ciemno jak w paszczy u murzyna po filiżance czarnej kawy, a tu - mimo że murzynów jak mrówków - ściemniło sie dopiero przed chwilą.

Dzień pierwszy to dzień spotkań i zaskakujących zestawień. Spotkań, bo i ja spotykałem, i mnie spotkało. Oj spotkało, spotkało... Przyleciałem sobie tym razem bezpośrednio, polskim Centralem wingsem. I teraz rozumiem dlaczego ludzie, którzy przylatują z Ameryki, są jacyś dziwni. Ja prawie zwariowałem w ciągu czterech godzin, a co tu mówić o ośmiu, czy iluś tam.

Wrażenia? Ech... właściwie tylko jedno. Portugalczycy wiedzą, po co Edison wynalazł żarówkę. Przy Lizbonie Warszawa z lotu ptaka po prostu nie istnieje. Tu świeci po po horyzont. Coś niesamowitego, ląduje sie jak w centrum lunaparku.

No wiec wylądowałem. I wtedy sie zaczęło. Najpierw szukałem nocnego autobusu. Na szczęście lokalny, uzbrojony po zęby, policjant umiał pequenio w ludzkim języku, i mi pokazał gdzie jest przystanek. Powiedział, że autobus mam za kilka minut i bez trudu zdążę.

Zdążyłem. Tyle, że autobus się nie zatrzymał. Przejechał obok mnie z taką prędkością, że pewnie uległem relatywistycznemu skróceniu i przybrałem kształt zapałki. No i jak coś takiego zauważyć? Więc poczekałem sobie pół godzinki na następny. A jak się pojawił, to już głupi nie byłem i mu się rzuciłem pod koła. Nie miał wyjścia, zatrzymał się i mnie zabrał.

Jazda tym stworem to też było przeżycie. Pruł po uliczkach szerokości ścieżki rowerowej chyba stóweńką, a przystanki równo olewał. Chyba że ktoś rozdarł ryja, wtedy stawał. W tej sytuacji nie miałem szansy na zorientowanie się w terenie samemu i poprosiłem jakąś panią, żeby mi dała znać kiedy będziemy się zbliżali do Praça Chile. Była bardzo miła, znać dała, ale... trzy place wcześniej. A niech ją, [...] córkę generała Pinocheta!

Skutek był taki, że na hawirę dotarłem o drugiej miejscowego czasu i z czułością pocałowałem klamkę. Nie pozostało więc nic innego jak ułożyć się do snu na klatce schodowej i przeczekać do rana. Zrozumiałem bezdomnych. Ale im jest dobrze, oni maja swoje kartonowe pudła, a ja nawet pudełeczka po zapałkach nie miałem. No cóż, aparat fotograficzny pod kolana, plecak pod głowę i chrrrrr... A gdzie tam! Około czwartej zaczęli się schodzić dziwni mieszkańcy kamienicy. Najpierw czarna jak smoła para, zapruta w trzy dupy. W pierwszej chwili się mnie przestraszyli (hehehe, wszyscy po kolei się mnie przestraszali), a potem jak wionęli oparami etanolu, to się za darmo prawie ubzdryngoliłem.

No dobra, śpimy dalej... Nieeee!!!!! Teraz jakaś baba o wyglądzie... krętym. Przedefilowało toto obok mnie chwiejnie, wlazło do domu i włączyło na cały regulator telewizor. Z dobiegających dźwięków wywnioskowałem, że ogląda pasjonujący serial brazylijski. Tfu!

Jako trzeci pojawił się gość w garniturze. Jak mnie zobaczył, to mu stanęły na głowie dęba wszystkie włosy, których zresztą prawie nie miał. Starałem się go uspokajać, a ten mnie wtedy zaczął pytać, czy chcę z nim prowadzić konwersację po angielsku, francusku, niemiecku, hiszpańsku, czy po portugalsku. Cóż mogłem zrobić, wybrałem ynglisz. No i wtedy się zaczęło! Zrobił mi długi wykład na temat polityki, z którego mało co zrozumiałem. Gdzieś po godzinie stwierdził, że pewnie jestem zmęczony i chcę się wyspać. Na schodach, cholera jasna! Pospałby tak sobie, to by głupio nie gadał. Ale nie powiem, był bardzo sympatyczny. Jednak mógł chociaż poduszkę zaproponować...

Nic to, w końcu dotrwałem do świtu, polazłem do jakiegoś telefonu i zadzwoniłem do właścicielki tego lokum. Co się okazało? Myślała, że przyjadę o jeden dzień później! Zrobiła taki sam błąd, jaki i ja zrobiłem wcześniej – uznała, że około pierwszej w nocy ósmego maja to jest następna noc PO ósmym maja.

Nora, w której miałem mieszkać, w pierwszej chwili wywołała u mnie lekkie przerażenie. Ale jak sie przespałem, to wszystko zaczęło wyglądać znacznie lepiej. Czysto, cicho (pomijając to, że na sąsiedniej ulicy właśnie wyburzano dom), ciepła woda jest - czego więcej chcieć? Kuchni do dyspozycji? Jest. Garów, talerzy, kubeczków? Są. Więc nie narzekam.

Około południa wywlokłem sie do miasta na spotkanie znanego i nieznanego. Pierwsze spotkanie. Jakiś dziwny gość, który najwyraźniej wygłaszał płomienne przemówienie. Nie wiem do kogo, on chyba też nie bardzo wiedział. A że gębę miał ciekawą, to postanowiłem ją sfotografować. Początkowo nieśmiało, ale po jakimś czasie zorientowałem się, że on chyba kompletnie nie kontaktuje z otaczającym światem. W każdym razie postać ciekawa.

Na Rossio spotkałem... no, kogo? Znajomego sprzedawcę narkotyków oczywiście! Ale chyba mnie nie zapamiętał, bo chciał mi ten haszysz wcisnąć prawie na siłę. Jedynym wyjściem z sytuacji okazało się obrzucenie go polskimi wyrazami, powszechnie uznawanymi za niecenzuralne. Nie zrozumiał (bo mi w mordę nie dał), ale zrozumiał (bo się odczepił). Pewnie nie na długo i jutro będę go miał znowu na głowie.

Spotkanie kolejne. Idę ja sobie jakąś uliczką i nagle postanawiam coś sfotografować. Oczywiście w tym momencie pojawia się samochód, który się przede mną zatrzymuje i mi wszystko zasłania. Normalka, tutaj wszystko jest zasłonięte samochodami. Tyle, że kierowca tego otwiera okienko i zaczyna do mnie coś po portugalsku szeleścić. Ja na to (w moim języku ojczystym), że nie rozumiem ani słowa, a gość się uśmiecha od ucha do ucha i daje znać, że w takim razie przeprasza. Ale ja jednak w końcu zrozumiałem - nie wiedział ile ma miejsca z tyłu, za samochodem. Noooo, przyjemności udzielenia pomocy rodowitemu Lizbończykowi to sobie odmówić nie mogłem. Przywdziałem na gębę szeroki uśmiech, stanąłem za nim, i go wprowadziłem na miejsce (jednocześnie myśląc: „a bodaj by Cię szlag na miejscu trafił!”). Facet zaparkował, wysiadł i... powiedział „dziękuję bardzo”. Po polsku! Okazało się, że on pochodził ze Lwowa, a w Portugalii mieszka od dziesięciu lat. Strasznie się ucieszył, że miał okazję z kimś w języku ojczystym pogadać. A zaciągał przy tym w sposób wręcz filmowy.

Później sobie po prostu łaziłem. Miło się wraca do obcego miasta, w którym się kiedyś już jakiś przez jakiś czas było. Wszystko jest dziwnie znajome, chociaż widać jak dużo się przez rok pozmieniało. Różne remonty, które pamiętałem, już się zakończyły, a za to zaczęły się nowe. Tempo prac mają najwyraźniej niezłe - zapewne korzystają z, ukradzionych polskim producentom buraków cukrowych, funduszy unijnych. Jak wrócę, to doniosę naszym nowym wicepremierom, niech zrobią z tym jakiś porządek.

I tak, wędrując niespiesznie, doszedłem... do ulicy bombowej. I tu nastąpiło najstraszliwsze ze spotkań. Spotkanie, przy którym to, co mnie spotkało w nocy, było niewinną dziecinną igraszką. Otóż spotkałem tego mastodonta, który rok temu proponował mi płatną miłość. Ale widać Kręta Pani nie grzeszyła nadmiarem walut wymienialnych, bo tym razem nie chciała ze mną mejk żadnej law.

I to by na razie było na tyle. Jak mnie coś ciekawego spotka jutro, to Wam znów napiszę. A jak nie, to sobie ode mnie odpoczniecie.

Złoto dla oliwy

2011-07-31T03:52:00.000-07:00

Ponieważ bardzo lubię ten produkt, postanowiłem zacytować wiadomość podaną przez Smaki Portugalii, mające go w swojej ofercie:

"Z dumą donosimy, że nasza oliwa Oliveira da Serra VINTAGE wygrała 5 rok z rzędu złoty medal w konkursie Monde Selection. Założona w 1961 roku, w Brukseli, Monde Selection jest najstarszą i najbardziej reprezentatywną organizacją na świecie zajmującą się oceną produktów oraz przyznającą medale tym, które wyróżniają się najwyższą jakością"

Więcej o tym i o innych dobrych portugalskich produktach żywnościowych przeczytacie w starszym poście.

Futurystyczna Lizbona

2011-07-29T11:17:00.000-07:00

Ma Paryż swoją wieżę Eiffela, ma i Lizbona Elevador da Santa Justa. Jeszcze chyba ciekawsze jest to, co zrealizowane nigdy nie zostało. Spójrzmy na plany, jakie miano w związku z rozbudową Lizbony i jak ją sobie wyobrażano w XXI w.

Trójka wizjonerów - artystów: Melo de Matos (1856 - 1915), Fialho d’Almeida (1857 - 1911), Reinaldo Ferreira (1897 - 1935), w pierwszej dekadzie XX w., opublikowało na łamach kilku pism swoje wizje Lizbony - miasta przyszłości. Wizje pozostały wizjami, czy raczej czystą SF. Ogląda się je jednak z dużym zainteresowaniem.

Ilustracje przypominają mi trochę scenerię filmu Fritza Langa Metropolis ....

Cóż więc takiego owi wizjonerzy-artyści sobie wymyślili?
W Alcântara miał się znajdować port ale również i oprócz niego, wysoka na 350 m latarnia morska, mająca zapewnić bezpieczeństwo morskiej żeglugi. Z portu miał także rozchodzić się na całe miasto skomplikowany system rur, zapewniających transport bagażu i różnego rodzaju przesyłek.

Na wzgórzu, na którym znajdują się ruiny Zamku św. Jerzego, miało zostać wzniesione coś w rodzaju naszego ogromnego Pałacu Kultury.

Planowano również podwodny tunel łączący Lizbonę z Seixal a także transport za pomocą zeppelinów pomiędzy Lizboną i leżącym po drugiej stronie Tagu miastem Setúbal .
W podlizbońskim Alcabideche proponowano umieścić Cinelândię, czyli portugalski odpowiednikdla hollywoodzkiej wytwórni filmowej, zaś na Entrecampos ogromną stację kolejową.

Cóż, marzenia się nie zawsze sprawdzają. Czasami ze szkodą dla rzeczywistości a czasami na całe szczęście dla niej ...

zdjęcia i wiadomości zaczerpnięte zostały z: http://herodoto4.blogspot.com/2006_05_01_archive.html

Luzomania na sopockim Monciaku

2011-07-25T23:43:00.000-07:00

Wczoraj na sopockim Monciaku, spotkałem się z reporterką Gazety Wyborczej, aby porozmawiać o "mojej" Portugalii. Od kilkunastu już dni realizowany jest tutaj projekt EUROREDAKCJA, mający na celu przybliżenie mieszkańcom Trójmiasta oraz, jak zwykle o tej porze roku licznie przybyłym tutaj turystom z całej Polski, wszystkich Państw członkowskich UE. Dzieje się tak oczywiście a propos polskiej prezydencji w UE.

Portugalia to kraj, który wciąga Polaków

Rozmawiała Aleksandra Kozłowska

25.07.2011 aktualizacja: 2011-07-25 21:21

Rozmowa z Januszem Andraszem, autorem bloga Luzomania

Fot. Renata Dąbrowska / Agencja Gazeta

Janusz Stanisław Andrasz w rozmowie z dziennikarką "Gazety Wyborczej" Aleksandrą Kozłowską

Aleksandra Kozłowska: Przyjechał pan do Trójmiasta na wakacje?

Janusz Stanisław Andrasz: Nie, jestem tu tylko na chwilę. A mieszkam teraz w Kluczborku.

Nie w Lizbonie? Przecież czytałam pana lipcowe wpisy z Portugalii.

- Może to zabawne, ale mojego portugalskiego bloga od początku piszę z Polski. Co oczywiście nie znaczy, że nie mieszkałem w Portugalii, spędziłem tam blisko dziesięć lat. Półtora roku temu sytuacja rodzinna zmusiła mnie do powrotu do Polski, niedługo potem dostałem zamówienie na napisanie przewodnika po Lizbonie i środkowej Portugalii. Zacząłem go pisać (ukazał się w zeszłym roku), a w trakcie pracy pomyślałem, że skoro i tak mentalnie wciąż pozostaję w Portugalii, to czemu by nie pisać o niej bloga? I tak się zaczęło.
Pisze pan głównie o sztuce, designie, wystawach, np. tryptyku Hieronima Boscha w Narodowym Muzeum Sztuki Dawnej w Lizbonie. Skąd te zainteresowania?

- Z wykształcenia jestem nauczycielem plastyki, choć nigdy nie pracowałem w tym zawodzie. Studia skończyłem w 1990 r., to nie był dobry moment na to, by w tej dziedzinie zarabiać. Zacząłem więc pracę w ubezpieczeniach, ale po dwóch latach poczułem się wyciśnięty jak cytryna. Miałem dość korporacji, więc gdy tylko przyjaciel zaproponował mi wyjazd do Francji, od razu z tego skorzystałem. Tam z kolei inny znajomy zaprosił mnie do Portugalii. Pojechałem na dwa tygodnie, zostałem dziesięć lat. Nie będę ukrywał - Portugalia, nas Polaków, wciąga.

Dlaczego?

- Może dlatego, że tam żyje się wolniej, nie widuje się raczej ludzi pędzących z obłędem w oczach, choć oczywiście są dzielnice biurowe zapełnione bladymi panami w garniturach (śmiech). Ale tam się nie przyjeżdża po fortunę, nie ma tego szaleństwa zarabiania. Dlatego jest tam niewielu Polaków, bo w Portugalii trudno dorobić na budowie. To kraj, gdzie realizują się ludzie wolnych zawodów, jak np. Mariola Landowska, polska malarka, która żyje tam wyłącznie ze swojej sztuki. A to prawdziwa sztuka w obcym kraju. Miałem to szczęście, że poznałem tamtejsze środowisko artystów, a dzięki niemu również nocne życie Lizbony.

Jak ono wygląda?

- Mieszkałem w bardzo barwnej, dawniej arabskiej dzielnicy - Alfamie: wąskie uliczki, małe sklepiki... Wieczory zaczynały się ok. 20, kiedy wychodziliśmy coś zjeść, wypić, pogadać. Dyskoteki zaczynają się ok. 1-2 w nocy, do domu wraca się więc o 7-8 rano. Podczas tych nocnych eskapad poznałem m.in. Bartejo, małą norkę, bo nawet nie klub, gdzie zbierają się artyści, wariaci, ludzie znani z pierwszych stron gazet i kompletnie nieznani. Nie da się tam zjeść niczego dobrego ani wypić, liczy się atmosfera. Magnesem są koncerty muzyki brazylijskiej zwanej chorinho od „chorar” - płakać, szlochać. Wbrew pozorom to muzyka bardzo skoczna, ekspresyjna, przy której tańczą nawet tak nietaneczni ludzie jak ja (śmiech). Z portugalską muzyką wiąże się też jeszcze jedna moja przygoda. Kiedyś na koncercie słynnej pieśniarki fado Dulce Pontes zauważyłem muzyka Beto Betuka, który świetnie grał na tzw. przeszkadzajkach. Znalazłem go na MySpace, w swoim profilu napisał, że bardzo lubi Annę Marię Jopek. To mnie zaskoczyło, wtedy Ania nie była jeszcze tak znana za granicą. Skontaktowałem się z Beto, a ponieważ jest naprawdę świetnym muzykiem - grał m.in. z Marizą - zaproponowałem, żeby wysłał swoją płytę Marcinowi Kydryńskiemu, mężowi Jopek, który w „Trójce” prowadzi znaną audycję „Siesta”, prezentuje w niej muzykę świata. Beto płytę wysłał i okazało się, że był to strzał w 10! Kydryński się nią zachwycił, przyjechał do Portugalii, oboje z Anią zaprzyjaźnili się z Beto. Efekt? Wspólnie nagrana z Jopek piosenka „Niema”, potem występ Beto na koncercie Lisbon Stories w Warszawie.

Na razie pozostaje pan w Polsce. Będzie pan wracał do Portugalii?

- Absolutnie! I to nieraz. Ale i teraz Portugalia jest obecna w moim życiu. Jesienią ukaże się moja książka o tamtejszej kuchni i regionach winiarskich, będą tam nie tylko przepisy, ale i mnóstwo historii o opisywanych miejscach. Kontynuuję też oczywiście bloga Luzomania, dalej będę opisywał wydarzenia kulturalne w Lizbonie - taki rodzaj przewodnika, inny niż te turystyczne.

Adres bloga: janusz-st-andrasz.blogspot.com

Źródło: Gazeta Wyborcza Trójmiasto

Alfama, Graca i Dzień św. Antoniego w oczach Pawła Kowalskiego

2011-07-19T13:36:00.000-07:00

Zachęcam do zajrzenia na blog Pawła Kowalskiego, na którym relacjonuje swój pobyt w Lizbonie. Tym razem zabiera nas na spacer po dzielnicy Graça i Alfama:

"Dzisiaj chciałbym zabrać Was na spacer na Alfamę i pobliską dzielnicę Graça. Ostatnio często chodziłem tam popołudniami, niekiedy biorąc ze sobą aparat. Dzięki temu mogę kontynuować swoje opowiadanie. Wycieczka podzielona jest na dwie części, gdyż mam ich wiele do pokazania. Umieściłem wszystkie wzdłuż trasy, którą możecie sprawdzić tutaj. Jeśli będziecie wystarczająco cierpliwi podczas czytania, zdjęcia odpowiadać będą kolejnym punktom na mapie, gdy będziemy wspinać się coraz wyżej, aż do pewnego szczególnego miejsca. Czasami lekko zboczymy z tej trasy, ale zawsze będę o tym uprzedzał.

Aby dotrzeć na Alfamę z mojego mieszkania (na Arroios) trzeba przejść się 20 minut wzdłuż ulicy Avenida de Almirante Reis. Po minięciu Anjos i Intendente dotrzemy na Martim Moniz, a następnie Rossio. (...)

Moją nostalgię wzbudziła szczególnie relacja z obchodów Dnia św. Antoniego, przypadającego na noc z 12/13- go czerwca. Oczywiście najwięcej dzieje się na Alfamie.

całość relacji oraz pozostałe, doskonałe jak zwykle fotografie, można przeczytać i zobaczyć na blogu Pawła Lisboa Trip

Efemeryczne muzeum wyobraźni na ulicach Bairro Alto

2011-07-17T13:48:00.000-07:00

Niezwykłe muzeum w samym sercu Lizbony- artykuł pochodzi ze strony www.koneser.interia.pl i tam możecie go przeczytać w całości.

"Dla niektórych to obrzydlistwo, które zasługuje tylko na zamalowanie. Dla innych to prawomocne dzieła sztuki. Nowe muzeum wyznacza linię podziału mieszkańców modnej dzielnicy Bairro Alto w Lizbonie.
"Muzeum Efemeryczne" otwarto w lipcu. Nie ma swojej siedziby. Istnieje w przestrzeni malowniczych, wąskich uliczek miasta. Tak jak w "normalnej" galerii każda praca jest tu obdarzona numerem i tabliczką informującą o artyście i użytej technice. Zwiedzający mogą skorzystać z mapki, która wyznacza trasę przez dzielnicę i audio przewodnika opowiadającego o 33 zgromadzonych pracach, który można ściągnąć z internetu na odtwarzacz MP3."

A tutaj możecie przekonać się na własne oczy, jak owe niezwykłe muzeum wygląda:

Zapraszam więc na...lizbońskie ulice w poszukiwaniu sztuki :) Ja jakiś czas temu upolowałem taki jej "kawałek":

Więcej o tej inicjatywie dowiecie się na stronie fundacji Pampero

Średniowieczne pląsy w Obidos

2011-07-15T00:03:00.000-07:00

Od 7 do 24 -go lipca trwać będzie 10-ty już średniowieczny festiwal: Mercado Medieval de Óbidos

W programie m.in. poskramiacze ognia, treningi dla rycerzy, pokazy sokolnicze, występy grup wokalnych i tanecznych.

Oto oficjalny spot reklamowy tej średniowiecznej imprezy, organizowanej w najbardziej chyba średniowiecznym mieście Portugalii:

Moją szczególną uwagę zwrócił zespół, będący częstym gościem na tego typu średniowiecznych imprezach - Albaluna. Tutaj jeszcze jeden przykład ich muzyki:

Zachęcam także do obejrzenia i posłuchania ich innych utworów na myspace.

Dla fanów tego niezwykłego miasteczka, które w ostatnich latach zbudziło się z wiekowej drzemki i organizuje imprezę za imprezą, polecam przejrzeć informator kulturalny Óbidos:

Open publication - Free publishing - More agenda

Parada Snoopiego w Lizbonie

2011-07-14T07:24:00.000-07:00

Ulubienic milusińskich, bohater jednej z najbardziej znanych kreskówek na świecie - Snoopy, już dawno wyrósł z wieku dziecięcego. W tym roku strzeliła mu już 50 -tka!

O ile w naszej części Europy kilkadziesiąt lat temu królował Bolek i Lolek, czy ewentualnie Wilk i Zając, o tyle w Europie Zachodniej jedną z najpopularniejszych bajek był właśnie Snoopy.

Fakt tak dostojnych urodzin portugalscy artyści postanowili uczcić Paradą Snoopiego. Odbędzie się ona w Lizbonie 15 lipca b.r. o godz. 15.30. Dla tych, którzy chcieliby w niej uczestniczyć, szczegóły na zaproszeniu poniżej.

Wśród zaproszonych gości będą m.in. najbardziej chyba znany portugalski komik Herman Jose, Graça i Graçinha Viterbo, Alburquerque Mendes, czy Rita Fernandes. Warto podkreślić, że do grona znakomitych portugalskich artystów zaproszona została również nasza polska artystka mieszkająca w Portugalii, Mariola Landowska.

Każdy z zaproszonych gości stworzył swoją wersję Snoopiego, która zostanie zlicytowana a uzyskane fundusze zasilą projekt UNICEF-u "Szkoły dla Afryki".

Snoopy Marioli Landowskiej

Trzy dzieła Hieronima Boscha w Narodowym Muzeum Sztuki Dawnej w Lizbonie

2011-07-14T02:17:00.000-07:00

W lizbońskim Narodowym Muzeum Sztuki Dawnej niewątpliwie najbardziej obleganym eksponatem jest tryptyk Hieronima Boscha "Kuszenie św. Antoniego". Do 25 września b.r. towarzyszyć mu będą dodatkowo dwa inne dzieła tego niezwykłego malarza, wypożyczone na tą okazję z Muzeum Groeninge w Brugii.
Są to : "Tryptyk prób Hioba" i tryptyk "Sąd Ostateczny".

Wydarzenie to jest tym ciekawsze, że te dzieła Boscha jeszcze nigdy nie były wystawiane razem. Fakt ten spożytkowany będzie przez grupę specjalistów z Austrii, wykonujących ich dokładną dokumentację fotograficzną.

Tryptyk "Kuszenie św. Antoniego" od zawsze fascynował innych artystów, do tego stopnia, iż już kilka lat po jego śmierci powstały pierwsze jego kopie. Wartość lizbońskiego tryptyku jest tym większa, że jest jedynym o tym tytule, sygnowanym przez Boscha.

Sąd Ostateczny, Museu Groeninge w Brugii

Tryptyk Hioba, Museu Groeninge w Brugii

Kuszenie św. Antoniego, Museu Nacional Arte Antiga

Współczesna Wenus oczami Marioli Landowskiej

2011-07-06T23:16:00.000-07:00

Dzisiaj o godzinie 19 - tej w niezwykłym miejscu, będzie miał miejsce wernisaż wystawy "Współczesne Wenus" polskiej artystki, zamieszkałej w Portugalii, Marioli Landowskiej. Odbędzie się ona w ... lizbońskim Muzeum Wody a dokładniej w jednym z kilku obiektów w Lizbonie, składających się na kompleks budynków, będących niegdyś częścią sieci wodociągów, zaopatrujących to miasto we wodę.
Swoim honorowym patronatem wydarzenie to objęła Pani Katarzyna Skórzyńska, Ambasador RP w Portugalii.

Sieć to jednak niezwykła, podobnie jak i sam lizboński Akwedukt, którym woda była przez kilkaset lat dostarczana do tego miasta. Miejsce, w którym wystawę będzie można oglądać (do 25 lipca b.r.) to Rezerwuar Wodny Matka Wód w dzielnicy Amoreiras (Reservatório da Mãe d'Água).

Wybudowany w 1834 r. z murami grubymi na 5 m, gromadził w swoim wnętrzu ponad 5,5 tyś. metrów sześciennych wody, dostarczanych potem do całej Lizbony. Mur łączący budynek rezerwuaru z akweduktem, przekształcono w rodzaj groty, z której woda spada do zbiornika znajdującego się poniżej.
Sklepienie pomieszczenia, w którym znajduje się woda, wsparte jest na ogromnych kolumnach. Absolutna cisza panująca w tym ogromnym pomieszczeniu, wywiera na zwiedzających niesamowite wrażenie.

Z tarasu muzeum podziwiać można jedną z najpiękniejszych panoram Lizbony.

Przeczytajmy, co o wystawie mówi przyjaciel Marioli, lizboński dziennikarz:

To pewnego rodzaju paradoks i sprzeczność ale to jest dokładnie to, co sprawia że kobieta jest istotą tak tajemniczą, pociągającą, niezbadaną i pociągającą. Ubrana wygląda na silniejszą aniżeli jest w rzeczywistości. Naga staje się kruchą i wrażliwą istotą, zdaną na swoją płeć i ciało, na swoją kobiecość. Nagość to także trwały, niepowtarzalny ślad, odzwierciedlenie jej tożsamości. Nagie kobiety zyskują równocześnie na sile i pewności siebie.

To właśnie dzięki tej wizji powstało 12 portretów nagich kobiet, pędzla Marioli Landowskiej. Są one niczym Indianki z Amazonii, żyjące nago ale zachowujące się, jakby były odziane, dla których ich skóra jest jednocześnie ich ubraniem.
W tym ambitnym projekcie autorka odważyła się zaproponować nowy rozdział w swoim malarstwie, w którym przeszła od świata marzeń do czynów, czyli pracy z modelami w swoim atelier.
Dwanaście kobiet, przedstawionych na tych płótnach, otoczone jest przez rzeczy związane z ich życiem, opowiadając tym samym swoje historie, uczucia, marzenia. To równocześnie spotkanie artystki ze samą sobą, ponieważ wśród obrazów znajduje się także kilka jej autoportretów. Mariola Landowska nie chciała być poza grupą wybranych przez siebie kobiet a wręcz przeciwnie - na głównej scenie razem z nimi.

Przedstawione kobiety są bardzo różne, zarówno jeśli chodzi o swoje pochodzenie, jak i sposób życia, dzięki czemu stają się bliższe dzisiejszemu wyobrażeniu o Wenus.

"Zawsze zadziwiał mnie ten pędzący do przodu świat, w którym kobiecie przypisywane są różne, nie zawsze trafione cechy", wyjaśnia artystka. "Rozebrana do naga, przeistoczona w Wenus, kobieta pozostaje po prostu sobą. Przypomina Matkę-Ziemię, bez zbytecznych zabudowań wzniesionych ludzką ręką, czystą i niewinną".

Virgilio Azevedo
dziennikarz

Portugalskie święto na Vinexpo 2011 w Bordeaux

2011-06-20T05:15:00.000-07:00

W niezwykłej scenerii, dawnej bazie okrętów podwodnych, wybudowanej w Bordeaux przez nazistowską marynarkę wojenną w latach 40 -tych XX w., odbędzie się dzisiaj Wines of Portugal: a World of Difference. Prezentacja ta towarzyszyć będzie jednej z najbardziej prestiżowych wystaw wina i alkoholi na świecie, odbywającej się właśnie w tym mieście - Vinexpo.

Najważniejsze portugalskie organizacje, skupiające winnych producentów, zaprezentują to, co chyba najbardziej wyróżnia portugalski rynek win: różnorodność.

Podczas uroczystej kolacji z elementami kuchni francuskiej, portugalskiej, japońskiej, brazylijskiej, indyjskiej i afrykańskiej, degustowane będą portugalskie wina. Szerokie kulinarne spektrum ma pomóc w udowodnieniu tezy, iż wina z Portugalii, dzięki swojemu zróżnicowaniu, doskonale dają się dopasować do dań pochodzących z różnych kontynentów.

Niewątpliwie interesująco zapowiada się również część spotkania, podczas której ukazany będzie wpływ kuchni portugalskiej na kuchnie innych części świata i vice versa ...

Kręci się ...

2011-06-19T13:08:00.000-07:00

Wygląda na to, że śladem innych zagranicznych artystów, również i nasi krajowi coraz częściej zaczynają odkrywać uroki Portugalii.

Tydzień temu miała miejsce premiera teledysku Edyty Górniak do utworu "Teraz Tu", kręconego na Maderze. Piosenkarka podążyła śladami polskiego serialu "Teraz albo nigdy", który kilka lat temu dzięki paru odcinkom nakręconym na Maderze, zapoczątkował modę na tą portugalską wyspę wśród polskich vip-ów. Chociaż w przypadku Edyty Górniak byłbym skłonny powiedzieć, iż poznała ona uroki tego skrawka Portugalii wcześniej aniżeli ekipa wspomnianej telenoweli...

Uroki maderiańskiej kuchni doceniała razem z ekipą TVN -u poszukiwaczka dobrych smaków, Magda Gessler. Z pewnością nie był to jej pierwszy pobyt na Maderze. Jak mi kiedyś powiedziała, Portugalia należy do jej ukochanych krajów, co mnie wcale nie dziwi... Portugalska kuchnia zdobywa sobie coraz więcej orędowników i wchodzi powoli ale systematycznie na światowy kulinarny Parnas.

Sądząc po ilości odcinków "Makłowicz w Podróży", Portugalia musiała bardzo przypaść do gustu krakowskiemu smakoszowi, Robertowi Makłowiczowi. Zjeździł ją wzdłuż i wszerz i nakręcił mnóstwo smakowitego materiału ...

Na dniach będą się kończyć zdjęcia do najnowszego filmu do "Blind Watching" Andrzeja Jakimowskiego, kręconego gdzie ...? Oczywiście w Lizbonie!
"(...) W produkcji występują m.in. Edward Hogg, odtwórca głównej roli w "White Lightnin'" oraz Alexandra Maria Lara, znana z takich tytułów, jak "Control", "Baader-Meinhof" czy "Upadek".
"Blind Watching" opowiada o Ianie, charyzmatycznym instruktorze niewidomych, który rozpoczyna zajęcia z pacjentami prestiżowej kliniki okulistycznej. Opiekun uczy ich orientowania się w przestrzeni. Jedna z metod, której sam używa, polega na echolokacji. Jego niestandardowe podejście staje się wyzwaniem nie tylko dla pacjentów, ale także dla personelu kliniki. Wkrótce obiektem szczególnego zainteresowania nauczyciela staje się jego podopieczna Ewa – młoda, niezwykle wrażliwa i zamknięta w sobie pacjentka. Nie zważając na zagrożenia, Ian, sam niewidzący, postanawia wyprowadzić Ewę poza klinikę.(...) więcej w artykule na Onecie.

Czekamy więc na Lizbonę widzianą oczami polskiego reżysera...

Dobrych parę lat temu do Lizbony zawitała również Magda Steczkowska ze swoim mężem, Piotrem Królikiem, aby nakręcić tu teledysk do swojej piosenki "Będzie tak". Za kamerą stanął Maciek Michalski.

Luzomania przy tym też była, wino razem piła ehhh.... :)


Maciek Michalski, J.A., Ewa Gil - w akcji na planie teledysku w Estoril

O Kacprze Nawigatorze, czyli jak to Polacy świat odkrywać pomagali

2011-06-17T01:21:00.000-07:00

Zapraszam do przeczytania artykułu pióra Bartosza Radojewskiego, który pomimo młodego wieku, z niejednego już pieca chleb zajadał ... Zresztą dowiecie się o tym sami, zaglądając na jego blog Wagabunda, do czego serdecznie zachęcam!

J.St.A.

„Osobistość, której poświęcona jest notatka niniejsza, poza niestrudzonym w wyławianiu poloniców wszelkiego rodzaju Lelewelem, uszła dotąd prawie zupełnie uwagi naszych historyków.”

Pedro Álvares Cabral

Tak rozpoczyna swój artykuł, „Gaspar da Gama. Żyd poznański w Indjach XV wieku” Bolesław Olszewicz, historyk geografii i kartografii, który w latach trzydziestych XX wieku uporządkował w nim dostępne informacje dotyczące tej arcyciekawej postaci.

Niewiele od tego czasu zmieniła się nasza wiedza o legendarnym, żydowskim odkrywcy znad Warty. Cytując wspomnianego Joachima Lelewela „Bez Żydka z Poznania po Indji krążącego, a chrztem Gaspard da Gama zwanego, Vasco da Gama 1498 i Kabral 1500 nie mieliby tego powodzenia w swych wyprawach jakie on im zjednał”. Od czasu publikacji B. Olszewicza pojawiło się zaledwie kilka artykułów o Gasparze, czy też Kacprze.

W 1998 roku ukazał się artykuł Ryszarda Badowskiego „Pod Portugalską Banderą” gdzie przedstawiona jest postać Gaspara wraz z innymi polskimi żeglarzami. W opublikowanym w ubiegłym roku artykule Anity Magowskiej „ Walka o pieprz i cukier, czyli portugalskie epizody w życiu Poznaniaków w erze wielkich odkryć geograficznych” również zdawkowo wspomniany jest Gaspar.

W ostatnich latach pojawiał się nasz odkrywca na łamach lokalnej prasy w Poznaniu, gdzie padła nawet propozycja budowy pomnika dla uczczenia pamięci o tym nietuzinkowym Poznaniaku. Mając na uwadze fakt, że nawet w Poznaniu, z którego miał pochodzić nasz bohater, niewiele osób o nim słyszało, można założyć, że w innych polskich miastach czy miasteczkach wiedza o nim jest niemal zerowa. Dlatego też postanowiłem przedstawić raz jeszcze postać Gaspara da Gamy, najprawdopodobniej największego odkrywcę geograficznego pochodzącego z Polski.

Z Zachodniej Polski do Zachodnich Indii


Vasco da Gama

Nie wiemy dokładnie kiedy i gdzie urodził się Gaspar ani jak miał na imię zanim ochrzcił się w Portugalii. Podstawowym źródłem wiedzy o nim samym i okolicznościach jego spotkania z Portugalami w Indiach jest relacja Álvaro Velho, jednego z uczestników wyprawy, która 8 lipca 1497 roku, pod dowództwem Vasco da Gamy, wyruszyła w celu odkrycia drogi morskiej do Indii.

Relacje Álvaro uporządkował, doskonale poinformowany o pierwszej podróży Vasco da Gamy, Damião de Góis , kierownik archiwum państwowego, który wcześniej był dyplomatą m.in. wysłanym z misją do Polski. W jego przekazie czytamy, że „… torturowany wyznał on (nasz Kacper), że jest Żydem z Królestwa Polskiego, z miasta Poznania, stolicy Wielkopolski i siedziby biskupa, znacznego i silnie obwarowanego miasta (…), z którego to miasta, w skutek prześladowania Żydów, uciekła rodzina jego 1456 roku...”.

Zanim przejdziemy do szczegółów spotkania Portugalczyków z Kacprem spróbujmy prześledzić jego drogę do Indii. Jak podaje Lelewel „Gasparre da Gama; jewrej narodzony w Poznaniu koło 1440 roku, z ojcem do Egiptu 1456 uszedłszy”. Dokładną datę urodzin trudno ustalić, gdyż jedyną sugestią co do jego wieku znajdujemy u Alvaro, który w momencie ich pierwszego spotkania (1498 r) określa jego wiek na lat około czterdzieści. Za B. Olszewiczem przyjąć można, że urodził się on około roku 1450 (w tym czasie Portugalczycy odkrywali Serra Leoa, zbliżając się do Zatoki Gwinejskiej). Miałby więc opuścić kraj nie ukończywszy lat dziesięciu.

Co do przyczyn wyjazdu są one bardzo prawdopodobne. Kazimierz Jagiellończyk w 1453 potwierdza Statut Kaliski (nadany Żydom przez księcia Bolesława Pobożnego 16 VIII 1264, pierwszy tego typu dokument na ziemiach polskich, który gwarantował tej społeczności wolność osobistą, swobodę wyznania, podróżowania i handlu) ale już w 1454 przez przyznanie szlachcie Statutów Nieszawskich, sporo przywilejów dla Żydów zostało zawieszonych. Napięciom politycznym towarzyszą wtedy tumulty antyżydowskie. Jeden z nich miał przykładowo miejsce w 1450 roku, a spowodowany był przez przebywające wtedy w Poznaniu wojska litewskie i tatarskie. Dodatkowo ówczesną dzielnicę żydowską nawiedzały częste pożary. Taki klimat mógł zacząć być zanadto męczący dla małego Kacpra i jego ojca, który zdecydował się na podróż na południe, do Jerozolimy.

Połowa XVI wieku to czas kiedy Europa zaczęła wkraczać w okres wielkich zmian. W 1453 roku Turcy Osmańscy zdobyli Konstantynopol i przestało istnieć Imperium Bizantyjskie. W Europie wzrastać zaczęło wtedy zainteresowanie orientem. Włoskie republiki morskie zdominowały handel lewantyński tocząc przy tym między sobą krwawe wojny.

Na terytorium zajmowanym przez jedną z włoskich republik – prawdopodobnie Wenecję – zatrzymali się z pewnością Kacper z ojcem zanim dotarli do Ziemi Świętej. Wydaje się, że już w tak młodym wieku zaczął szkolić się w fachu kupieckim i poznawał języki (gdy jego drogi zeszły się z portugalskimi odkrywcami władał oprócz hebrajskiego, m.in. arabskim, chaldejskim i weneckim dialektem włoskiego). Kacper znalazł się w Jerozolimie jako nastolatek i szybko opuścił miasto udając się do Aleksandrii. Spora część opisujących jego życie kronikarzy uznała, że tam też urodził się nasz bohater, a z Poznania pochodzili jego rodzice. Jeśli jednak uznamy za wiarygodne przekazy Álvaro Velho oraz Damião de Góis, trudno zrozumieć dlaczego miałby się przedstawić torturowany Kacper jako poddany króla polskiego a nie Egipcjanin. Aleksandria była wtedy najważniejszym portem Egiptu i zarazem pierwszym przystankiem dla różnej maści kupców, misjonarzy czy awanturników, którzy przez Kair pragnęli dostać się do Morza Czerwonego i dalej do Indii. Taką też trasę obrał prawdopodobnie Kacper. Według niektórych źródeł miał on zostać po drodze pojmany przez piratów i zniewolony. Nie jest to fakt, który możemy dziś zweryfikować ale pewna wydaje się informacja, że do Indii przybył jako bardzo doświadczony w podróżach acz młody kupiec. To, że musiał przebywać w Indiach od wieku młodzieńczego wywnioskować można z faktu, że gdy spotkał Portugalczyków, miał żonę oraz dziewiętnastoletniego syna. W Indiach zajmował się kupiectwem i handlował kamieniami szlachetnymi. Prawdopodobnie był bardzo zamożny i posiadał nawet swoje własne statki. Nazywany miał być wtedy Mahmet, co mogłoby sugerować jego przejście na Islam. Nie wydaje się to jednak prawdopodobne, gdyż jego żoną była Żydówka, która miała „odgrywać w życiu gminy żydowskiej w Koczinie dużą rolę”. Służył Josufowi Adilowi Szachowi, władcy Goa, która od 1492 roku stanowiła drugą stolicę sułtanatu Bijapur. W administracji Szacha Kacper (Mahmet?) zajmował stanowisko szach-bandara; osoby odpowiedzialnej za rokowania z obcymi kupcami oraz zarządzającej nie rzadko cłami. Tak też mogło wyglądać życie Kacpra w Indiach.

W służbie Portugalii

Pod koniec sierpnia 1498 roku, po długich i bezproduktywnych negocjacjach z władcą Kalikatu, zdecydowali się Portugalczycy na powrót do ojczyzny. Znaleźli to co chcieli – morską drogę do Indii oraz dostęp do tak upragnionych przypraw korzennych i kamieni szlachetnych. Nie sprzyjały im warunki pogodowe i musieli płynąć wzdłuż brzegu na północ. Dodatkowo cały czas groziło im niebezpieczeństwo ze strony zirytowanego króla Kalikatu, który nie chciał pogodzić się z odpłynięciem gości do Europy i jego statki śledziły Portugalczyków. Kiedy po miesiącu od opuszczenia Kalikatu statki portugalskie zakotwiczyły przy wyspie Andżediwa (ok. 200 mil od Goa), aby załoga mogła dokonać niezbędnych remontów, na statku Vasco da Gamy zjawił się „mężczyzna w wieku około czterdziestu lat.

Mówił bardzo dobrze po wenecjańsku, od stóp do głów ubrany był w lniane szaty, na głowie miał bardzo ładny czepek, u pasa zaś krótki miecz. Natychmiast po zejściu na ląd oznajmił, że jest chrześcijaninem ze wschodu i że w te strony przybył jako dziecko”. Zapewnił, iż mimo że oficjalnie jest Maurem, pozostał chrześcijaninem w głębi duszy. Usłyszawszy, że do Kalikatu przybyli nieznani ludzie, których mowy nikt nie rozumie, poprosił swego pana aby ten pozwolił mu spotkać się z cudzoziemcami.

Mówił przybysz podobno bardzo dużo i nawet zaczynał już w swoich zeznaniach sam sobie przeczyć. Paulo da Gama, brat dowódcy, będący podczas wyprawy kapitanem statku São Rafael, skontaktował się w międzyczasie z miejscowymi chrześcijanami i spytał ich o tajemniczą postać. Ci od razu powiedzieli, że to jest bardzo niebezpieczny pirat i planuje ich zaatakować ze swoją załogą gdy tylko nadarzy się odpowiednia okazja. Pojmano więc przybysza i poddano torturom. Przyznać się miał wtedy do wszystkiego. Okazało się, ze cały kraj organizował siły aby zaatakować i zniszczyć flotę portugalską. Jego misja polegała na rekonesansie. Wyznać też miał informacje o swoim prawdziwym pochodzeniu. Portugalczycy zdecydowali tym samym, że z Kacprem na pokładzie czas ruszyć w drogę.

Świat Oceanu Indyjskiego, który poznawać zaczęli wtedy Portugalczycy był w gruncie rzeczy znany od stuleci miejscowym żeglarzom i kupcom, a przykładem takiego człowieka był właśnie Kacper. Mimo iż nie pochodził on z tego regionu, przebywał tam dostatecznie długo aby jego wiedza była dla nowych europejskich odkrywców więcej warta niż wszystkie przyprawy przewiezione z pierwszej wyprawy Vasco da Gamy. Prawdopodobnie wiedzą nawigacyjną zaczął się dzielić już podczas powrotu.

Gdy po rocznej podróży flota dopłynęła do Lizbony, nowy sługa Króla Emanuela został ochrzczony i od tego czasu pojawiać się zaczął w kronikach pod imieniem Gaspar da Gama, bądź Gaspar da India. Imię przybrał po jednym z trzech biblijnych króli, a jego ojcem chrzestnym został Vasco da Gama. Król nadał mu rangę cavalleiro de sua casa (kawaler królewskiego dworu) i przez następne dziesięć lat wziął Gaspar udział w licznych podróżach pełniąc funkcje língua da frota (por. tłumacz floty) oraz pośrednika handlowego. W latach 1500-1501 popłynął do Indii z Pedro Alvaresem Cabralem a w latach 1502-1503 ponownie odbywa podróż do Indii z Vasco da Gamą.

(Szlaki morskie Vasco da Gamy i Pedro Álvaresa Cabrala)

Poprzez udział w wyprawie Cabrala staje się współodkrywcą Brazylii. Podczas pobytu w Indiach doprowadza do nawiązania przez władcę Koczinu stosunków handlowych z Portugalią i otwarcia pierwszych portugalskich faktorii na Półwyspie Indyjskim. W Koczinie znalazł też w 1505 roku swojego syna, którego przekonał do przyjęcia chrztu (dostał on imię Baltazar) oraz rozpoczął przygotowania syna do objęcia funkcji lingua w lokalnej faktorii. W następnych latach pracował Gaspar da Gama przy boku wicekrólów Indii; Francisco d’Almeida i Alfonso d’Albuquerque, biorąc wtedy udział m.in. w zdobyciu Ormuzu i oblężeniu Kalikatu (gdzie według jednej wersji miał w 1510 roku stracić życie; inna wersja za miejsce śmierci podaje Lizbonę). Według B. Olszewicza „(…)dzięki trzydziestoletniemu blisko pobytowi na Wschodzie, dokładnej znajomości krajów nad Oceanem Indyjskim położonych, a przede wszystkim dzięki swym znajomościom praktycznym z dziedziny handlu, polegającym na znajomości pochodzenia poszczególnych produktów indyjskich oraz cen ich na rynku miejscowym i na innych rynkach Wschodu i Zachodu, był w odpowiedniej do tego chwili, po odkryciu drogi morskiej dookoła Afryki, nieocenionym doradcą Portugalczyków w ich walce konkurencyjnej z Wenecją”. Umożliwił on Portugalczykom rozgoszczenie się nad Morzem Arabskim, gdzie ich obecność trwała przez następne 450 lat. Definitywny koniec tej obecności nastąpił dopiero 19 XII 1961 roku, kiedy to ostatnie eksklawy w Indiach Portugalskich zajęły wojska indyjskie.

Gaspar da Gama jest niewątpliwie człowiekiem o istnieniu którego warto wiedzieć. Słuszna wydaje się też idea pomnika na jego cześć. Nie wiemy w prawdzie gdzie dokładnie się urodził, jak wyglądał i gdzie umarł. Wiemy natomiast czego dzięki swojej ponad przeciętnej wiedzy nawigacyjnej i geograficznej dokonał. Idealnym symbolem, który odzwierciedlałby zarówno te jego wartości, a także więź z Portugalią wydaje się sfera armilarna, której jakaś forma mogłaby stanąć na starej dzielnicy żydowskiej w Poznaniu.

Bartosz Radojewski

http://bakszysz.blogspot.com/

Wyróżnienie Magazynu Literackiego KSIĄŻKI dla przewodnika "Lizbona i Środkowa Portugalia"

2011-06-12T00:56:00.000-07:00

Z przyjemnością chciałem pochwalić się nagrodami, jakie zdobyło wydawnictwo ExpressMap - wydawcy również i "mojego" przewodnika, "Lizbona i Środkowa Portugalia". On także zdobył jedno z kilku wyróżnień, zresztą przeczytajcie sobie o tym sami na stronach Warszawskich Targów Książki:

Nagrody Magellana wręczone!

14-05-2011

WTK

Jaki przewodnik wybrać spośród tak obszernej oferty na księgarskich półkach? Z pewnością ważną wskazówką pomocną przy wyborze będą ogłoszone pierwszego targowego dnia wyniki konkursu miesięcznika „Magazyn Literacki KSIĄŻKI” na „Najlepsze publikacje turystyczne 2010 roku”.

(...)

W kategorii „przewodnik ilustrowany” jury przyznało sześć wyróżnień:

„Mazowsze” Kazimierza Kunickiego, Tomasza Ławeckiego i Liliany Olchowiak-Adamowskiej (Bosz)
„Lizbona i środkowa Portugalia – przewodnik 3 w 1” Janusza Andrasza (ExpressMap)
„Rzym – kulturowy przewodnik po Wiecznym Mieście” Jana Gacia (WAM)
„Poznań. Przewodnik po zabytkach i historii” (Wydawnictwo Miejskie Posnania)
„Europa we dwoje. Romantyczne metropolie” (Pascal)
„Błyskawiczny przewodnik historyczny po Warszawie” Macieja Łubieńskiego i Michała Wójcika (G+ J RBA) (...)

Resztę relacji możecie przeczytać tutaj.

Dwa wieki wzornictwa w lizbońskim MUDE

2011-05-31T00:22:00.000-07:00

MUDE, lizbońskie Muzeum Mody i Wzornictwa, od dwóch lat działające w swojej nowej siedzibie (Rua Augusta, tuż za Łukiem Tryumfalnym), wzbogaciło się o nową, stałą ekspozycję -ÚNICO E MÚLTIPLO. 2 Séculos de Design. Przez dwa lata jego działalności przez muzealne progi przewinęło się ponad 400 tyś. zwiedzających, z czego 60 % stanowili tubylcy a 40% obcokrajowcy.

Aforyzm Miesa van der Rohe "mniej oznacza więcej", doskonale charakteryzuje nową kolekcję, przygotowaną przez kurator wystawy, Barbarę Coutinho. Z przepastnych muzealnych magazynów (których bazę stanowi kolekcja Francisco Capelo) wydobyto kilkaset nowych eksponatów. Są to zarówno przedmioty użytku codziennego, jak i unikalne dizajnerskie projekty. Szczególny nacisk położony został na wyroby pochodzące z Portugalii.

Zobaczmy więc, co nowego pojawiło się w murach MUDE :

MUDE inaugura nova Exposicao Permanente from Câmara Municipal de Lisboa on Vimeo.